Σύμφωνα με τον Robert Provine καθηγητή νευροβιολογίας & ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Maryland, «το γέλιο είναι σημαντική κοινωνική δομή, κάτι που συνδέει τους ανθρώπους μεταξύ τους με βαθύ τρόπο».
Τα ευρήματά του δείχνουν, ότι οι άνθρωποι είναι 30% πιο πιθανό να γελάσουν σε ένα κοινωνικό περιβάλλον που το δικαιολογεί, παρά όταν είναι μόνοι με κάποια μέσα που προκαλούν γέλιο. Αυτό σημαίνει, ότι είναι πιο πιθανό να γελάτε με φίλους ενώ παρακολουθείτε μια κωμωδία μαζί παρά όταν παρακολουθείτε μόνοι σας την ίδια εκπομπή ή ταινία.
Οι άνθρωποι γελάμε για πολλούς λόγους, μερικούς από αυτούς αρκετά περίεργοι. Το 90 % του γιατί γελάμε, δεν έχει να κάνει με κάποιον που λέει κάτι αστείο και δεν υπάρχει τίποτα στον κόσμο τόσο ακαταμάχητα μεταδοτικό όσο το γέλιο. Το γέλιο είναι ένα από τα λίγα παγκόσμια χαρακτηριστικά της ανθρωπότητας. Προκαλεί έκπληξη, λοιπόν, ότι οι ψυχολόγοι και οι νευροεπιστήμονες στο παρελθόν, δεν ήταν ιδιαίτερα πρόθυμοι να ασχοληθούν σοβαρά με το γέλιο. Οι εκφράσεις ευθυμίας φαίνεται να είναι λιγότερο σημαντικές από εκείνες της δυστυχίας ή της απελπισίας. Στην πραγματικότητα, το γέλιο είναι πολύ σημαντικό και πέρα από το προφανές, προσφέρει μερικές πραγματικά βαθιές γνώσεις για τη φύση των σχέσεών μας, την προσωπικότητα μας και την κατάσταση της υγείας μας.
Χιούμορ και γέλιο
Το χιούμορ είναι υποκειμενικό. Αυτό που κάνει εσένα να γελάς μπορεί να αφήσει κάποιον άλλο παγερά αδιάφορο. Επιπλέον, το χιούμορ και το γέλιο, αν και χρησιμοποιούνται εναλλακτικά, είναι διαφορετικά μεταξύ τους. Το χιούμορ είναι το ερέθισμα-το αστείο σε αυτή την περίπτωση,-ενώ το γέλιο είναι η φυσική αντίδραση.
Είδη Γέλιου
Πριν ψάξουμε στις κύριες περιοχές του εγκεφάλου, που σχετίζονται με το χιούμορ και το γέλιο, υπάρχει μια σημαντική διάκριση που πρέπει να κατανοήσουμε: υπάρχουν δύο βασικά είδη γέλιου, το ακούσιο γέλιο και το εκούσιο γέλιο.
Το ακούσιο γέλιο, που αναφέρεται επίσης ως γέλιο “Duchenne”, είναι μια συναισθηματικά καθοδηγούμενη αλλά αυθόρμητη αντίδραση. Το εκούσιο γέλιο, είναι πιο ελεγχόμενο και σκόπιμο. Αυτό συμβαίνει όταν οι άνθρωποι κάνουν αστεία για να ζεστάνουν την ατμόσφαιρα ή μπορούν να χρησιμοποιήσουν το χιούμορ και τα «κοινωνικά χαμόγελα», για να οικοδομήσουν σχέσεις σε ένα κοινωνικό περιβάλλον.
Μπορούμε επίσης να διακρίνουμε και άλλα υποείδη γέλιου, το καθένα ως απάντηση στην κατάσταση που το διεγείρει. Για παράδειγμα, ο ερευνητής Ramon Mora-Ripoll σε μια μελέτη εντόπισε πέντε διαφορετικά είδη γέλιου, τα οποία είναι:
- γνήσιο/αυθόρμητο γέλιο
- αυτοπροκαλούμενο/προσποιητό γέλιο
- διεγερμένο γέλιο (γαργαλητό)
- προκλητό γέλιο (προκαλούμενο από φάρμακα)
- παθολογικό γέλιο
Γελάμε διαφορετικά σε διαφορετικές καταστάσεις. Αυτό σημαίνει, ότι ο εγκέφαλός μας κατανοεί την κατάσταση και μας βοηθά να αντιδράσουμε με τον πιο κατάλληλο τρόπο. Γελάμε και ο εγκέφαλός μας κάνει όλη τη δουλειά στα παρασκήνια!
Ποια μέρη του εγκεφάλου εμπλέκονται στο γέλιο;
Όταν οι επιστήμονες μελετούν το γέλιο και τι μας κάνει να γελάμε, παρατηρούν συχνά, πώς διαφορετικά γέλια διεγείρουν διαφορετικές περιοχές στον εγκέφαλο. Βλέπουν αυτές τις αλλαγές χρησιμοποιώντας τεχνικές απεικόνισης του εγκεφάλου, όπως μαγνητικές τομογραφίες και σαρώσεις fMRI, για να βρουν τη νευρολογική βάση του γέλιου.
Μια μελέτη διαπίστωσε, ότι όταν οι συμμετέχοντες διαβάζουν αστείες προτάσεις, η εγκεφαλική δραστηριότητα αυξάνεται στα γλωσσικά κέντρα του εγκεφάλου: την περιοχή του Broca – που σχετίζεται με την παραγωγή γλώσσας – και την περιοχή του Wernicke – που εμπλέκεται στην κατανόηση της γλώσσας. Αυτό δείχνει, ότι η κατανόηση του χιούμορ εξαρτάται από τις γνώσεις μας για τη γλώσσα στην οποία γίνονται τα αστεία και πρέπει να είμαστε σε θέση να την κατανοήσουμε.
Σε μία άλλη μελέτη, που οι συμμετέχοντες διάβασαν λογοπαίγνια, όταν τους ζητήθηκε, να βαθμολογήσουν το πόσο αστεία ήταν τα λογοπαίγνια, που διάβασαν ή άκουσαν, υπήρχε δραστηριότητα στον έσω κοιλιακό προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου. Η ενεργοποίηση αυτής της περιοχής του εγκεφάλου δείχνει, ότι χρησιμοποιούμε τις γνωστικές ικανότητές μας και προσπαθούμε να αξιολογήσουμε το χιούμορ αντικειμενικά, όταν μας ζητηθεί.
Μία περίπλοκη διαδικασία
Τα ευρήματα δείχνουν, ότι το γέλιο δεν είναι τόσο αυτόματο ή ασυνείδητο, όπως μπορεί να φαίνεται στην επιφάνεια. Στην πραγματικότητα περιλαμβάνει πολύ περισσότερες εγκεφαλικές διεργασίες παραγωγής κατανόησης, σκέψης, συλλογισμού και απομνημόνευσης των πληροφοριών που μας παρουσιάζονται, ώστε να μπορούμε να τις κατανοήσουμε μέσα στο πλαίσιο στο οποίο παρουσιάζονται. Γι’ αυτό μερικές φορές δεν βρίσκουμε αστεία κάποια αστεία. Επειδή αγνοούμε το πλαίσιο ή το θέμα με το οποίο σχετίζονται τα αστεία!
Τα κέντρα γέλιου στον εγκέφαλο
Στον εγκέφαλο, υπάρχουν δύο μονοπάτια γέλιου, ένα για το ακούσιο γέλιο και ένα για το εκούσιο.
Το ακούσιο γέλιο προκαλεί δραστηριότητα στην αμυγδαλή, τις θαλαμικές περιοχές του εγκεφάλου και το εγκεφαλικό στέλεχος. Αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου είναι επίσης υπεύθυνες για την επεξεργασία των συναισθημάτων.
Το εκούσιο γέλιο αρχίζει στην προκινητική οφθαλμική περιοχή του κροταφικού λοβού και στη συνέχεια κινείται προς τα κάτω στον κινητικό φλοιό και την πυραμιδική οδό, πριν τελικά μετακινηθεί στο εγκεφαλικό στέλεχος. Αυτό συμβαίνει επειδή το εκούσιο γέλιο είναι κάτι περισσότερο από μια απλή συναισθηματική αντίδραση, γιατί περιλαμβάνει επίσης τις διαδικασίες συλλογισμού και σκέψης.
Συνοψίζοντας, γνωρίζουμε ότι υπάρχουν διαφορετικά είδη γέλιου και ότι το γέλιο συνδέεται με διάφορες περιοχές του εγκεφάλου. Ωστόσο, εξακολουθούν να λείπουν πολλές απαντήσεις για το γέλιο. Για παράδειγμα, οι ερευνητές δεν έχουν ακόμη σαφείς απαντήσεις , στο γιατί οι άνθρωποι βρίσκουν διαφορετικά είδη αστείων, αστεία και γιατί ακριβώς το χιούμορ είναι υποκειμενικό. Δεν έχουν επίσης ακόμη καταλήξει σε μια αντικειμενική και επιστημονική μέθοδο για τη μέτρηση του γέλιου σε ποσοτικές ή νευρολογικές μονάδες. Είναι δίκαιο να πούμε, ότι η έρευνα έχει ακόμα αρκετό δρόμο να καλύψει και αρκετά να αποκαλύψει!
