Ο όρος στα αγγλικά είναι “earworms” και αναφέρεται σε ένα ενοχλητικά «πιασάρικο», στην καθομιλουμένη, απόσπασμα τραγουδιού, (irritatingly catchy tune), που «κολλάει» στο μυαλό μας.
Έχετε σίγουρα πιάσει τον εαυτό σας, να κολλάτε για μέρες σε κάποιο τραγούδι. Ετοιμάζεστε για τη δουλειά, ψωνίζετε στο σούπερ μάρκετ τρώτε σε ένα εστιατόριο ή περπατάτε στο δρόμο.
Ξαφνικά ακούτε το απόσπασμα από ένα τραγούδι. Συνήθως πρόκειται για απόσπασμα τραγουδιού, που δε σας αρέσει ιδιαίτερα αλλά έχει «κάτι», που σας μένει στο μυαλό και αρχίζετε να το σιγομουρμουρίζετε. Πριν το καταλάβετε, έχει κάνει «κατάληψη» στο μυαλό σας.
Ας διευκρινήσουμε, ότι δεν αναφερόμαστε σε ένα αγαπημένο σας τραγούδι, που επιλέγετε να ακούσετε πολλές φορές τη μέρα, για πολύ καιρό. Τα «μουσικά σκουλίκια» σας επιβάλλονται κατά κάποιο τρόπο, χωρίς να το αντιληφθείτε άμεσα.
Είναι μουσικά αποσπάσματα, συνήθως γύρω στα 20 δευτερόλεπτα, με «πιασάρικες» μελωδίες, που επαναλαμβάνονται μέσα στο κομμάτι. Με τη συνεχόμενη επανάληψη, ενσωματώνονται στο μυαλό σας και ενώ το τραγούδι έχει σταματήσει ή έχετε κάποιες μέρες να το ακούσετε, το μυαλό σας το βάζει, σε «repeat mode» και παίζει σε επανάληψη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, τα αποσπάσματα μουσικών κομματιών, που ακούγονται σε κάποιες διαφημίσεις ή συγκεκριμένα hit από τις λίστες των ραδιοφωνικών σταθμών, που παίζονται ασταμάτητα.
Ο David Silbersweig, Πρόεδρος στο Τμήμα Ψυχιατρικής στο «Brigham and Women’s Hospitals», αναφέρει ότι αρκετές περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με τη αντίληψη, το συναίσθημα, τη μνήμη και την αυθόρμητη σκέψη, ευθύνονται για αυτό το φαινόμενο. «Αυτό που συμβαίνει είναι, ότι οι συνδέσεις στον εγκέφαλό μας, που αφορούν αυτές τις συγκεκριμένες περιοχές, “κολλάνε”, με αποτέλεσμα την αυτόματη αναπαραγωγή των μουσικών αναμνήσεων», λέει ο Silberweig.
Τραγούδια που συνήθως «κολλάνε» στο μυαλό μας
Περισσότερες πιθανότητες έχουν τα τραγούδια, που μας ξυπνούν συγκεκριμένες αναμνήσεις σε συνειδητό ή ασυνείδητο επίπεδο αλλά και τραγούδια, που μας είναι οικεία και ή μας προκαλούν έντονα συναισθήματα.
Η Μουσική Ψυχολόγος Kelly Jakubowski διαπίστωσε επίσης, ότι τα τραγούδια αυτά, έχουν γρήγορο ρυθμό και απλές μελωδικές καμπύλες, που τα κάνουν πιο εύκολα στο να τα τραγουδήσουμε. Επίσης η μουσική αυτών των τραγουδιών έχει κάποια «ιδιαίτερα» διαστήματα ανάμεσα στις νότες, που τα κάνει να ξεχωρίζουν.
Τα «μουσικά σκουλίκια» συχνά είναι ανεπιθύμητα, γιατί μπορεί να μας αποσπούν την προσοχή, να μη μας αφήνουν να συγκεντρωθούμε ή και να καταλήξουν άκρως ενοχλητικά.
Παρόλα αυτά, είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο, που επηρεάζει το ίδιο άνδρες και γυναίκες. Έρευνες δείχνουν, ότι το ποσοστό των ανθρώπων, που κάποια στιγμή στη ζωή τους, κόλλησαν με ένα τραγούδι, ανέρχεται στο 98%.
Πως θα απαλλαγούμε από ένα «μουσικό σκουλίκι»
Αν δε μας ενοχλεί ιδιαίτερα, ας το αφήσουμε να κάνει τον κύκλο του και θα μας απαλλάξει από μόνο του. Αν προσπαθήσουμε έντονα, να το «μπλοκάρουμε» ίσως να φέρουμε το αντίθετο αποτέλεσμα, μια διαδικασία γνωστή ως “ironic process”.
Διαφορετικά, μπορούμε να στρέψουμε την προσοχή μας σε κάτι άλλο, που απαιτεί απόλυτη συγκέντρωση. Μπορούμε ακόμα να αναζητήσουμε και να ακούσουμε ολόκληρο το τραγούδι, γιατί κοινή πεποίθηση είναι, ότι τα «μουσικά σκουλίκια» πιθανότατα εμφανίζονται συχνότερα, όταν θυμόμαστε μόνο ένα μέρος του τραγουδιού. Ακούγοντας λοιπόν ολόκληρο το τραγούδι, ίσως τα απομακρύνει.