Οι Bajau της Νοτιοανατολικής Ασίας είναι από τους πιο επιτυχημένους δύτες στον κόσμο. Νιώθουν τόσο άνετα κάτω από το νερό, όσο οι περισσότεροι άνθρωποι στην ξηρά. Περπατούν στον πυθμένα της θάλασσας και έχουν τον απόλυτο έλεγχο της αναπνοής και του σώματός τους.
Γνωστοί ως «θαλάσσιοι νομάδες», οι Bajau ζουν στη θάλασσα για περισσότερα από 1.000 χρόνια, σε μικρά πλωτά σπίτια, που επιπλέουν στα νερά ανοιχτά της Ινδονησίας, της Μαλαισίας και των Φιλιππίνων.
Παραδοσιακά, έβγαιναν στην ξηρά μόνο για να ανταλλάξουν προμήθειες ή για να προφυλαχθούν από τις καταιγίδες. Συγκέντρωναν την τροφή τους με ελεύθερη κατάδυση σε βάθη άνω των 70 μέτρων. Δεν είχαν ειδικές στολές ή βατραχοπέδιλα και χρησιμοποιούσαν μόνο ξύλινα γυαλιά και ψαροτούφεκα δικής τους κατασκευής. Μερικές φορές, έσκιζαν μόνοι τους τα τύμπανα των αυτιών τους σε νεαρή ηλικία για να διευκολύνουν την κατάδυση. Γι’αυτό πολλοί Bajau μεγαλύτερης ηλικίας είναι βαρήκοοι.
Δεν βουτούν όλοι. Κάποιοι το αποφεύγουν εντελώς. Αλλά όσοι το κάνουν φτάνουν στα άκρα. Κάθε μέρα περνούν περισσότερες από πέντε ώρες κάτω από το νερό, πιάνοντας μεγάλες ποσότητες από ψάρια και χταπόδια. Η μέση κατάδυση διαρκεί μόνο μισό λεπτό, αλλά οι Bajau μπορούν να κρατήσουν την αναπνοή τους για πολύ περισσότερο.
Οι ικανότητές τους σχεδόν σίγουρα διαμορφώνονται από τη μεγάλη εμπειρία και την συνεχή εκπαίδευση. Η καθηγήτρια γενετικής Jessica Ilardo όμως, έχει βρει στοιχεία που δείχνουν, ότι πιθανότατα είναι και γενετικά προσαρμοσμένοι για τη ζωή στη θάλασσα.
Σε τρία ταξίδια της το καλοκαίρι του 2015, γνώρισε αυτούς τους ανθρώπους, πήγε μαζί τους για καταδύσεις και έμαθε για τον τρόπο ζωής τους. Σε ένα από αυτά τα ταξίδια, έφερε μαζί της ένα μηχάνημα υπερήχων και «σάρωσε» τα σώματα 59 κατοίκων. Τότε συνειδητοποίησε, ότι οι “Bajau” έχουν ασυνήθιστα μεγάλους σπλήνες—50 % μεγαλύτερους από εκείνους των “Saluan”, μιας γειτονικής φυλης, που μόλις και μετά βίας αλληλεπιδρά με τη θάλασσα.
Η σπλήνα λειτουργεί ως αποθήκη για τα ερυθρά αιμοσφαίρια, που μεταφέρουν το οξυγόνο. Όταν τα θηλαστικά κρατούν την αναπνοή τους, η σπλήνα συστέλλεται, αποβάλλοντας αυτά τα κύτταρα και ενισχύοντας τα επίπεδα οξυγόνου έως και 10 %.
Αλλά οι σπλήνες των Bajau δεν είναι μεγάλοι μόνο λόγω της εξάσκησης στις καταδύσεις. Η Ilardo και η ομάδα της, διαπίστωσαν ότι ακόμη και οι Bajau, που δεν έκαναν ποτέ καταδύσεις, είχαν επίσης δυσανάλογα μεγάλους σπλήνες. «Όταν το είδαμε, σκεφτήκαμε, εντάξει, κάτι συμβαίνει και πιθανότατα είναι γενετικό», λέει η Ilardo.
Το γονίδιο PDE10A
Χρησιμοποιώντας δείγματα αίματος, που συλλέχθηκαν από τους ίδιους 59 κατοίκους του «Bajau», συνέκριναν το DNA τους με αυτό 34 ατόμων “Saluan” και 60 Κινέζων “Han”. Αναζήτησαν γονίδια με παραλλαγές που είναι πιο κοινές στους Bajau από ό,τι σε άλλους πληθυσμούς – ένα σημάδι της φυσικής επιλογής. Και βρήκαν αρκετούς διεκδικητές.
Το γονίδιο PDE10A
Ένα γονίδιο, γνωστό ως PDE10A, ξεχώρισε. Κάνει πολλά πράγματα, αλλά είναι ιδιαίτερα ενεργό στον θυρεοειδή αδένα και ελέγχει την απελευθέρωση ορμονών. Η εκδοχή του γονιδίου PDE10A, που είναι κοινή στο Bajau σχετίζεται με υψηλότερα επίπεδα θυρεοειδικών ορμονών και αυτές οι ορμόνες, με τη σειρά τους, κάνουν μάλλον τους σπλήνες να μεγαλώνουν – τουλάχιστον έτσι συμβαίνει στα τρωκτικά, όπως έχουν δείξει έρευνες.
Αυτό μπορεί να εξηγήσει, γιατί οι Bajau έχουν τόσο μεγάλους σπλήνες, και επομένως, τόσο μεγάλη ικανότητα στο να κρατούν την αναπνοή τους. «Αυτό δείχνει, για πρώτη φορά, ότι μπορεί να υπάρχει γενετικό υπόβαθρο στη διαμόρφωση του σπλήνα στους ανθρώπους».
Το γονίδιο BDKRB2
Το γονίδιο PDE10A είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Η ομάδα της Ilardo βρήκε επίσης σημάδια προσαρμογής και σε άλλα γονίδια, τα οποία τώρα σχεδιάζουν να μελετήσουν περαιτέρω. Ένα από αυτά, το BDKRB2, είναι το μόνο γονίδιο, που είχε προηγουμένως συνδεθεί με την κατάδυση στους ανθρώπους. Αυτό επηρεάζει τη στένωση των αιμοφόρων αγγείων στα άκρα και έτσι ελέγχει πόσο οξυγόνο φτάνει στα βασικά όργανα όπως ο εγκέφαλος, η καρδιά και οι πνεύμονες.
Το γονίδιο FAM178B
Ένας άλλος υποψήφιος, το FAM178B, επηρεάζει τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στο αίμα – το οποίο είναι επίσης ένας σημαντικός παράγοντας, που πρέπει να ελέγχεται όταν κάποιος κρατάει την αναπνοή του. Η εκδοχή του FAM178B, που είναι κοινή στο Bajau, φαίνεται να προέρχεται από τους “Denisovans”, μια ομάδα αρχαίων ανθρωποειδών που ζούσαν στην Ασία. Είναι ξεκάθαρο ότι όταν οι σύγχρονοι άνθρωποι εισήλθαν στην Ασία, ήρθαν σε επαφή μαζί τους και κληρονόμησαν μέρος του DNA τους.
Ένα τέτοιο γονίδιο παρέχει και στους σύγχρονους Θιβετιανούς την κρίσιμη προσαρμογή, που τους επιτρέπει να επιβιώσουν σε μεγάλα υψόμετρα. Είναι πιθανό λοιπόν, ότι ένα γονίδιο είναι υπεύθυνο για το «υποβρύχιο πλεονέκτημα». «Αλλά δεν το έχουμε επιβεβαιώσει ακόμα με απόλυτη ασφάλεια. Χρειάζονται περισσότερες έρευνες και αναλύσεις». λέει η Ilardo.
Η Ilardo σχεδιάζει ήδη ένα ακόμα ταξίδι, για να ενημερώσει τους Bajau για τα ευρήματα της. «Νομίζω ότι είναι λάθος να παίρνεις δείγματα και να εξαφανίζεσαι για πάντα. Ελπίζω να βγάλουν κάτι από αυτό. Και θέλω να διαδώσω ένα θετικό μήνυμα για αυτόν τον πληθυσμό», δήλωσε.
Η σημασία των ευρημάτων
Αυτές οι ανακαλύψεις μπορεί να έχουν σημαντικές ιατρικές επιπτώσεις. Αρκετές διαταραχές, συμπεριλαμβανομένων των εγκεφαλικών και των καρδιακών προσβολών, σχετίζονται με το οξυγόνο στον οργανισμό. Επομένως τα «γενετικά κόλπα», που βοηθούν τους Bajau να ευδοκιμήσουν στο νερό, μπορεί να οδηγήσουν στην ανακάλυψη νέων τρόπων αντιμετώπισης των ασθενών στην ξηρά.
Για τους ίδιους λόγους, άλλοι ερευνητές, μελετούν τα γονίδια των ανθρώπων στο Θιβέτ και την Αιθιοπία, που ζουν σε μεγάλα υψόμετρα και άλλων ανθρώπων που ζουν σε ακραία περιβάλλοντα.
Ο παραδοσιακός τρόπος ζωής των Bajau σιγά σιγά αλλάζει. Αρκετά κυβερνητικά προγράμματα ανάγκασαν πολλούς από αυτούς τους νομάδες, να βγουν στην ξηρά και τα πλωτά σπίτια τους έχουν γίνει πολύ δύσκολο να διατηρηθούν. Συνδέονται σιγά σιγά όλο και περισσότερο με τη στεριά, αλλά μερικοί από αυτούς εξακολουθούν να χτίζουν σπίτια σε ξύλινους πασσάλους, για να διατηρήσουν τη σύνδεση με τη μεγάλη τους αγάπη, τη θάλασσα.
Πηγή: www.theatlantic.com