Η διαταραχή παρασυσσώρευσης ή αποθησαυρισμού είναι μια κατάσταση ψυχικής υγείας κατά την οποία ένα άτομο νιώθει έντονη την ανάγκη να αποθηκεύσει μεγάλο αριθμό αντικειμένων, είτε έχουν χρηματική αξία είτε όχι. Παράλληλα βιώνει σημαντική αγωνία όταν προσπαθεί να απαλλαγεί από αυτά τα αντικείμενα.
Τα τυπικά αντικείμενα, που συσσωρεύει κάποιος,μπορεί να είναι εφημερίδες, περιοδικά, πλαστικές σακούλες, οικιακά είδη, ρούχα κ.α. Τα άτομα με διαταραχή παρασυσσώρευσης, βρίσκουν εξαιρετικά δύσκολο ως αδύνατο, να απαλλαγούν ή να αποχωριστούν τα υπάρχοντά τους λόγω της έντονης εσωτερικής ανάγκης να αποθηκεύσουν αυτά τα αντικείμενα, επειδή πιστεύουν «ότι πρέπει να τα σώσουν».
Αισθάνονται αγωνία και άγχος στη σκέψη και μόνο, ότι θα αποχωριστούν κάποιο από αυτά τα αντικείμενα. Μερικές φορές μάλιστα, τα άτομα με τη διαταραχή συσσωρεύουν μεγάλο αριθμό ζώων, τα οποία συχνά δεν φροντίζονται σωστά.
Η συσσώρευση αντικειμένων και η συλλογή αντικειμένων είναι διαφορετικές συμπεριφορές
Η συλλογή συνήθως περιλαμβάνει την συγκέντρωση ορισμένων τύπων αντικειμένων, όπως κόμικς, νομίσματα , γραμματόσημα, έργα τέχνης κ.α. Επιλέγονται προσεκτικά και συνήθως οργανώνονται με συγκεκριμένο τρόπο. Η συλλογή αντικειμένων με αυτόν τον τρόπο δεν επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητα.
Οι συλλέκτες συνήθως αποκτούν κάποια αντικείμενα με οργανωμένο τρόπο, σκόπιμα και στοχευμένα ή κάνουν κάποια επένδυση (π.χ έργα τέχνης). Μόλις αποκτηθούν, οργανώνονται, εκτίθενται σε κάποια βιτρίνα για παράδειγμα και επιδεικνύονται σε άλλους ανθρώπους για να τα θαυμάσουν.
Αντίθετα, η απόκτηση αντικειμένων σε άτομα που πάσχουν από τη διαταραχή, είναι σε μεγάλο βαθμό παρορμητική και με ελάχιστο σχεδιασμό. Ενεργοποιείται απλά και μόνο από τη θέα ενός αντικειμένου, που θα ήθελαν να τους ανήκει. Τα αντικείμενα που συσσωρεύουν, δεν έχουν συγκεκριμένο θέμα. Σε αντίθεση με την οργάνωση και την επίδειξη των αντικειμένων, που παρατηρούνται στη συλλογή, η αποδιοργανωμένη ακαταστασία είναι χαρακτηριστικό της διαταραχής.
Η συσσώρευση δεν περιλαμβάνει οργάνωση των αντικειμένων με τρόπο, που να καθιστά εύκολη την πρόσβαση ή τη χρήση τους. Τα άτομα συχνά συσσωρεύουν αντικείμενα που έχουν μικρή ή καθόλου χρηματική αξία, όπως κομμάτια χαρτιού, πλαστικές σακούλες ή σπασμένα παιχνίδια. Η συσσώρευση επηρεάζει επίσης αρνητικά την καθημερινότητά τους.
Συμπτώματα
Στην περίπτωση που το άτομο συσσωρεύει αντικείμενα, τα οποία αδυνατεί να αποχωριστεί λόγω του έντονου άγχους και του αισθήματος δυσφορίας, που του προκαλείται από μια τέτοια ενέργεια, είναι πιθανό να μιλάμε για διαταραχή παρασυσσώρευσης (hoarding disorder). Πιο συγκεκριμένα, γίνεται λόγος για τη συγκεκριμένη διαταραχή όταν πληρούνται τα παρακάτω κριτήρια:
- Το άτομο νιώθει συναισθηματικά συνδεδεμένο με τα αντικείμενα και δυσκολεύεται να τα αποχωριστεί.
- Είναι πεπεισμένο ότι «χρειάζεται» όλα αυτά τα αντικείμενα που συγκεντρώνει και αγχώνεται στο ενδεχόμενο απώλειάς τους.
- Βιώνει υπερβολικό άγχος όταν προσπαθεί να πετάξει αντικείμενα.
- Νιώθει δυσπιστία απέναντι στους άλλους ανθρώπους που αγγίζουν τα υπάρχοντά του.
- Βιώνει κοινωνική απομόνωση και απόσυρση από φίλους και οικογένεια.
- Η συσσώρευση μπορεί να είναι τόσο παθητική («δεν πετάω τίποτα»), όσο και ενεργητική (συσσώρευση αντικειμένων σε υπέρμετρο βαθμό).
- Χαρακτηριστικό σύμπτωμα της διαταραχής αποτελεί η «αταξία» που επικρατεί: σωροί από σακούλες, περιοδικά, συσκευασίες ή διαφημιστικά φυλλάδια, μπορεί να είναι ανάμεικτα με αντικείμενα αξίας.
- Το άτομο φτάνει σε σημείο, που δεν μπορεί να αποχωριστεί ακόμη και ασήμαντα αντικείμενα, όπως παλιές εφημερίδες ή άδειες συσκευασίες, χωρίς να αισθάνονται άγχος.
Τα άτομα μπορούν να συσσωρεύουν αντικείμενα για οποιονδήποτε από τους παρακάτω λόγους:
- Πιστεύουν ότι ένα αντικείμενο θα είναι χρήσιμο στο μέλλον.
- Εμμονικές σκέψεις και ενέργειες: φόβος μήπως ξεμείνουν από ένα αντικείμενο και έλεγχος ακόμα και στα σκουπίδια για αντικείμενα που απορρίφθηκαν κατά λάθος.
- Νιώθουν ότι ένα αντικείμενο έχει συναισθηματική αξία, είναι μοναδικό και αναντικατάστατο.
- Νομίζουν ότι ένα αντικείμενο θα τους βοηθήσει να διατηρήσουν ζωντανό στη μνήμη τους ένα σημαντικό πρόσωπο ή γεγονός.
- Δεν μπορούν να αποφασίσουν αν ένα αντικείμενο είναι χρήσιμο, έτσι το κρατούν αντί να το πετάξουν.
- Θεωρούν ένα αντικείμενο πολύ καλό για να το πετάξουν.
- «Γεμίζουν» τα κενά τους με σωρούς από αντικείμενα.
- Νιώθουν «ασφάλεια» μέσα σε αυτό το χάος.
Η διαταραχή μπορεί να είναι παρούσα από μόνη της ή ως σύμπτωμα άλλης διαταραχής. Οι καταστάσεις ψυχικής υγείας που συνδέονται συχνότερα με τη διαταραχή παρασυσσώρευσης περιλαμβάνουν:
- Κατάθλιψη
- Ψύχωση
- Άνοια
- Σύνδρομο Prader-Willi
- Εγκεφαλική βλάβη
- Τραυματικά γεγονότα
- Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή προσωπικότητας (OCPD)
- Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ)
- Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητα
- Διαταραχή χρήσης ουσιών ή διαταραχή χρήσης αλκοόλ
Συνέπειες της διαταραχής
Ο τεράστιος αυτός αριθμός αντικειμένων είναι εξαιρετικά δύσκολο να οργανωθεί και μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα κάποιου να μετακινείται στον χώρο. Επιπλέον ο χώρος γεμίζει ασφυκτικά και είναι δύσκολο να καθαριστεί, με αποτέλεσμα να καθίσταται επικίνδυνος για την σωματική του ακεραιότητα, αλλά και για την υγεία του.
Περα από το προφανές, την απώλεια λειτουργικού χώρου διαβίωσης, η συμπεριφορά αυτή έχει πολλές επιβλαβείς επιπτώσεις – συναισθηματικές, σωματικές, κοινωνικές, οικονομικές, ακόμη και νομικές – για το ίδιο το άτομο και τα μέλη της οικογένειας του. Η κοινωνική απομόνωση, οικογενειακές ή συζυγικές διαφωνίες, οικονομικές δυσκολίες, κινδύνοι για την υγεία, είναι μερικές από αυτές.
Η συσσώρευση προκαλεί θυμό, αγανάκτηση ή και κατάθλιψη στα μέλη της οικογένειας και μπορεί να επηρεάσει την κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών. Οι δύσκολες συνθήκες διαβίωσης, μπορεί να οδηγήσουν σε διαζύγιο, έξωση, ακόμη και απώλεια της επιμέλειας του παιδιού ή σε σοβαρά οικονομικά προβλήματα.
Συμπέρασμα
Η έλλειψη λειτουργικού χώρου διαβίωσης είναι κοινή στα άτομα με τη διαταραχή, τα οποία μπορεί επίσης να ζουν σε ανθυγιεινές και επικίνδυνες συνθήκες.
Δεν υπάρχει γνωστός τρόπος πρόληψης της διαταραχής παρασυσσώρευσης. Ωστόσο, οι σχετικές συμπεριφορές εμφανίζονται νωρίς (συνήθως μεταξύ 15 και 19 ετών) και μετά ακολουθούν μια χρόνια πορεία. Εάν παρατηρήσετε σημάδια της διαταραχής στο παιδί σας ή σε κάποιον γνωστό σας, η έγκαιρη αναγνώριση, διάγνωση και θεραπεία είναι απαραίτητες για καλύτερα αποτελέσματα και για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του πάσχοντα.
Πηγές: www.psychiatry.org, www.mind.org.uk, my.clevelandclinic.org
