Η ασπαρτάμη είναι ένα από τα πιο διαδεδομένα τεχνητά γλυκαντικά παγκοσμίως. Χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες σε προϊόντα χωρίς ζάχαρη, όπως αναψυκτικά, γιαούρτια, επιδόρπια και τσίχλες. Παρά τη δημοφιλία της, έχει βρεθεί πολλές φορές στο επίκεντρο έντονης συζήτησης σχετικά με την ασφάλειά της. Είναι όμως πράγματι επικίνδυνη ή οι ανησυχίες είναι υπερβολικές;
Τι είναι η ασπαρτάμη
Η ασπαρτάμη είναι μια χημική ένωση που αποτελείται από δύο αμινοξέα (ασπαρτικό οξύ και φαινυλαλανίνη) και μια μεθυλική ομάδα. Είναι περίπου 200 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη, γεγονός που επιτρέπει τη χρήση ελάχιστης ποσότητας για να επιτευχθεί η ίδια γλυκύτητα. Επειδή δεν έχει σχεδόν καθόλου θερμίδες, χρησιμοποιείται ευρέως σε «διαιτητικά» ή «light» προϊόντα.
Επιστημονικές αξιολογήσεις και ασφάλεια
Η ασπαρτάμη έχει ελεγχθεί εκτενώς από πλήθος διεθνών οργανισμών. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και η Αμερικανική Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) έχουν επανειλημμένα εξετάσει τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα και έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η ασπαρτάμη είναι ασφαλής για κατανάλωση, εφόσον δεν υπερβαίνονται τα αποδεκτά ημερήσια όρια πρόσληψης (ADI).
Συγκεκριμένα, το όριο αυτό είναι 40 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα. Για παράδειγμα, ένα άτομο 70 κιλών θα έπρεπε να καταναλώσει περίπου 14 αναψυκτικά light σε μία ημέρα για να φτάσει το όριο — κάτι που στην πράξη είναι εξαιρετικά απίθανο.
Αντιπαραθέσεις και ανησυχίες
Παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις, κατά καιρούς έχουν δημοσιευθεί μελέτες που συνδέουν την ασπαρτάμη με προβλήματα υγείας όπως πονοκεφάλους, διαταραχές διάθεσης ή ακόμα και καρκίνο. Ωστόσο, οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες έχουν μεθοδολογικούς περιορισμούς ή βασίζονται σε μη ρεαλιστικά επίπεδα κατανάλωσης. Οι μεγάλες επιδημιολογικές μελέτες που ακολούθησαν δεν κατάφεραν να επιβεβαιώσουν αιτιώδη σχέση.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι άτομα με φαινυλκετονουρία (PKU) — μια σπάνια κληρονομική ασθένεια — πρέπει να αποφεύγουν την ασπαρτάμη, καθώς δεν μπορούν να μεταβολίσουν τη φαινυλαλανίνη, ένα από τα συστατικά της.
Τι λένε οι πιο πρόσφατες εξελίξεις
Το 2023, ο ΠΟΥ προκάλεσε εκ νέου συζήτηση όταν ταξινόμησε την ασπαρτάμη ως «πιθανώς καρκινογόνα για τον άνθρωπο» (ομάδα 2Β). Ωστόσο, αυτή η κατηγοριοποίηση δεν σημαίνει ότι προκαλεί καρκίνο, αλλά ότι υπάρχουν περιορισμένες ενδείξεις. Ο ίδιος ο ΠΟΥ ξεκαθάρισε πως η ασπαρτάμη μπορεί να συνεχίσει να καταναλώνεται με ασφάλεια εντός των ορίων.
Συμπέρασμα
Με βάση τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, η ασπαρτάμη θεωρείται ασφαλής για τον γενικό πληθυσμό όταν καταναλώνεται με μέτρο. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν πλησιάζουν καν τα ανώτατα επιτρεπτά όρια. Παρόλα αυτά, είναι συνετό να προτιμάται μια ισορροπημένη διατροφή που δεν βασίζεται υπερβολικά σε τεχνητά γλυκαντικά. Όπως σε όλα τα πράγματα, το μέτρο είναι το κλειδί — και η ασπαρτάμη δεν αποτελεί εξαίρεση.
