‘Κανένα ψέμα δεν πρέπει να λέει η ιστορία και σε καμία αλήθεια να μην κλείνει τα αυτιά της.’ – Κικέρων
Λένε πως η ιστορία επαναλαμβάνεται – πόσο συχνά, όμως, επαναλαμβάνεται με τους ίδιους ακριβώς πρωταγωνιστές; Πλησιάζοντας τον ένα χρόνο από τη ρωσική εισβολή στα ουκρανικά εδάφη, που έφερε τα πάνω-κάτω στις παγκόσμιες γεωπολιτικές -και ενεργειακές- ισορροπίες, η επισιτιστική κρίση που δεν άργησε να ακολουθήσει εκτιμάται πως θα συνεχίσει να εντείνεται, όσο συνεχίζονται οι βαρβαρότητες στην Ανατολική Ευρώπη.
Η εν εξελίξει επισιτιστική κρίση, η οποία οφείλεται ως επί το πλείστον -αν όχι κατ’ αποκλειστικότητα- στον πόλεμο του Πούτιν στην Ουκρανία, μιας και αμφότερες χώρες συγκαταλέγονται στους μεγαλύτερους εξαγωγείς σιτηρών παγκοσμίως, έχει παραλληλιστεί από ιστορικούς με μία σειρά γεγονότων που χρονολογούνται 90 χρόνια πίσω, στη δεκαετία του 1930. Πρόκειται για τον Μεγάλο Λιμό της Ουκρανίας, γνωστό και ως Γολοντομόρ.
Η ρωσική στρατηγική της μετατροπής του λιμού σε όπλο πολέμου θεωρείται, πλέον, μοτίβο. Όπως οι μηχανορραφίες του Στάλιν οδήγησαν σε μία από τις μεγαλύτερες γενοκτονίες της Ιστορίας, μία γενοκτονία την οποία, ακόμη και σήμερα, η Ρωσία αρνείται, έτσι και ο Πούτιν χρησιμοποιεί μία δοκιμασμένη συνταγή, η οποία θα μπορούσε να συνοψιστεί σε 4 βήματα.
Διαγραφή της ουκρανικής ταυτότητας
“Δεν είμαστε απλώς γείτονες. Είμαστε το ίδιο έθνος.”. Με μία φαινομενικά απλή δήλωση, ο Βλάντιμιρ Πούτιν επιχειρεί να διαγράψει μονομιάς την ουκρανική ταυτότητα. Παρά την κοινή τους ιστορία, ωστόσο, η Ουκρανία παραμένει ανεξάρτητο κράτος, με τη δική της γλώσσα, ήθη και έθιμα. Έχει, μάλιστα, δώσει αμέτρητες μάχες για την ανεξαρτησία της, με τις περισσότερες αυτών να έχουν ως αντίπαλο δέος τη γειτονική Ρωσία.
Με την κατάρρευση της Ρωσικής Αυτοκρατορίας το 1917, η Ουκρανία ανάκτησε την αυτονομία της, χωρίς, όμως, αυτή να κρατήσει για περισσότερα από 5 χρόνια, καθώς έμελλε να προσαρτηθεί στη Σοβιετική Ένωση το 1922. Ο επισιτισμός ολόκληρης της Σοβιετικής Ένωσης, μάλιστα, κυμαινόταν για αρκετά χρόνια σε ομαλά επίπεδα, σε μεγάλο βαθμό χάρη στην αγροτική οικονομία της Ουκρανίας. Ώσπου οι εθνοτικές ταυτότητες των κρατών που συγκροτούσαν την ΕΣΣΔ ξεκίνησαν να θεωρούνται απειλητικές για τα κομμουνιστικά ιδεώδη και, ως εκ τούτου, έπρεπε να ξεριζωθούν με κάθε κόστος.
Έλεγχος της εξαγωγής σιτηρών
Ο πόλεμος στον ουκρανικό κλήρο, οι επιθέσεις στους διανοούμενους της εποχής και η καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν άργησαν να δώσουν τη θέση τους στο σχέδιο της κολεκτιβοποίησης της γεωργίας, η οποία με τη σειρά της έδωσε στον Στάλιν τα ηνία της διανομής σιτηρών, εντός και εκτός ΕΣΣΔ. Στρατηγική την οποία, σε κάποιο βαθμό, μιμούνται οι συστηματικές προσπάθειες των ρωσικών δυνάμεων να καταλάβουν τα σημαντικότερα λιμάνια της Ουκρανίας.
Η αρχή, άλλωστε, έγινε με την Κριμαία το 2014, σε μία φαινομενικά “ήσυχη” προσάρτηση, που όμως έθεσε τα θεμέλια για την εισβολή που θα ακολουθούσε 8 χρόνια αργότερα. Μετά από περίπου ένα χρόνο εμπόλεμης κατάστασης, το ουκρανικό Υπουργείο Γεωργίας ανακοίνωσε πως οι ποσότητες των σιτηρών που εξήχθησαν σε τρίτες χώρες μέσα στον Ιανουάριο του 2023, έφτασαν στο απόλυτο ναδίρ.
Αφανισμός του πληθυσμού
Ο απόλυτος έλεγχος των εδαφών της Ουκρανίας επί σοβιετικής εποχής, δε συνεπάγεται μόνο έλεγχο των εδαφών, αλλά και των ανθρώπων που ζούσαν σε αυτά. Η θανάτωση ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού διαδέχθηκε την επιβολή απάνθρωπων πολιτικών, που οδήγησαν, ουσιαστικά, στο Γολοντομόρ.
Μεταξύ αυτών η κατάσχεση αμέτρητων τόνων σιτηρών Ουκρανών καλλιεργητών, η δεκαετής φυλάκιση ή ακόμα και θανάτωση όσων έκρυβαν ακόμα και μία χούφτα σιτηρών, η πλήρης αποκοπή ολόκληρων πόλεων από την παροχή σίτισης και το κλείσιμο των συνόρων, με απώτερο σκοπό την αποφυγή των μεταναστευτικών ροών. Ένα μοτίβο που ο πόλεμος του Πούτιν “μοιράζεται” με το Γολοντομόρ θέλει, και στις δύο περιπτώσεις, μέσω της διακοπής του επισιτισμού, να μπαίνει στο στόχαστρο όχι ο στρατός ή η πολιτική ηγεσία, αλλά ο απλός λαός.
Προπαγάνδα και συγκάλυψη
Επί Στάλιν, η στάση της κομμουνιστικής κυβέρνησης απέναντι στις κατηγορίες για επιτηδευμένο αφανισμό του ουκρανικού λαού ήταν, φυσικά, η διάψευση. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Γολοντομόρ, η Σοβιετική ηγεσία ανέκαθεν αρνούταν κατηγορηματικά ότι η Ουκρανία -και άλλα σοβιετικά εδάφη, όπως το Καζακστάν- βρίσκονταν εν μέσω λιμού, πολλώ δε μάλλον ότι ο λιμός αποτελούσε δημιούργημα του κομμουνιστικού καθεστώτος. Αντ’ αυτού, το Γολοντομόρ παρουσιαζόταν περισσότερο ως μια αμελητέας σημασίας έλλειψη τροφίμων, ή, απλώς μια μικρή αναταραχή της εφοδιαστικής αλυσίδας, με τα θύματα της ασιτίας να καταγράφονται ως νεκροί από κρυοπαγήματα, πνευμονία και ούτω καθεξής.
Επί Πούτιν, η παραπληροφόρηση επίσης δεσπόζει στα μέσα ενημέρωσης, με τα ρωσικά, λευκορωσικά και φιλορωσικά ειδησεογραφικά πρακτορεία να μεταδίδουν ειδήσεις περί ουκρανικών προκλήσεων και καταπατήσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αρκετά ισχυρών ώστε να δημιουργήσουν ένα ακλόνητο casus belli για τον Πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Η κύρια διαφορά του λιμού που αφάνισε το 10% του ουκρανικού πληθυσμού, με τον πόλεμο που συγκλόνισε τη Γηραιά Ήπειρο, εντοπίζεται στην αντίδραση της Δύσης, η οποία τη δεκαετία του 1930 επέλεξε να αποστασιοποιηθεί, κλείνοντας τα μάτια σε “ενδο-σοβιετικά ζητήματα”. Η ίδια Δύση, έστω και για στρατηγικούς-γεωπολιτικούς λόγους, σήμερα εκφράζει ανοιχτά τη δυσαρέσκειά της απέναντι σε ακόμα μία εισβολή των ουκρανικών εδαφών δια χειρός Ρωσίας. Μιας Ρωσίας που, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, εξακολουθεί να αποποιείται των ευθυνών που της αναλογούν για τη γενοκτονία της Ουκρανίας και δείχνει πρόθυμη να φτάσει τη ρήξη με τη Δύση στα άκρα.
Πηγές: www.aljazeera.com, www.vox.com, news.yahoo.com, en.wikipedia.org, www.eppgroup.eu
