Η άποψη ότι ο σεληνιακός κύκλος μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά και τη διάθεση των ανθρώπων, είναι πολύ παλιά. Για αιώνες, οι άνθρωποι πίστευαν ότι το φεγγάρι τους επηρεάζει και συνεχίζουν να το πιστεύουν μέχρι σήμερα.
Η λέξη lunacy (τρέλα, παραφροσύνη), προέρχεται από το Λατινικό “lunaticus”, που σημαίνει αλαφροΐσκιωτος, τρελός, φρενοβλαβής.
Ο Αριστοτέλης και ο Ρωμαίος φυσιοδίφης Gail’s Plinius the Elder, πίστευαν ότι η επιληψία και η τρέλα προκαλούνταν από το φεγγάρι.
Υπάρχουν ενδείξεις, ότι ο σεληνιακός κύκλος αυξάνει τη βίαιη συμπεριφορά μεταξύ των κρατουμένων σε σοφρωνιστικά και ψυχιατρικά ιδρύματα.
Πρόσφατες έρευνες υποστηρίζουν μια αύξηση και στη γενικότερη εγκληματικότητα. Περισσότερα δηλαδή περιστατικά βίας που καταγράφονται σε φυσικό περιβάλλον, όπως οι δρόμοι, οι παραλίες κλπ., όσο περισσότερο φως έχει η Σελήνη.
Στην πλειοψηφία της όμως, η σύγχρονη ιατρική επιστήμη, δεν υποστηρίζει απόψεις σαν τις παραπάνω και θεωρεί τις σχετικές έρευνες ασυνεπείς και αβάσιμες.
Από την άλλη, υπάρχουν αποδείξεις, που δείχνουν ότι ο ύπνος μας διαφοροποιείται κατά τη διάρκεια του σεληνιακού κύκλου.
Για παράδειγμα, μια έρευνα του 2013, που οργανώθηκε κάτω από αυστηρά ελεγχόμενες συνθήκες σε ένα «εργαστήριο ύπνου», κατέληξε στο συμπέρασμα, ότι οι άνθρωποι, όταν πλησιάζει η πανσέληνος, χρειάζονται κατά μέσο όρο πέντε λεπτά επιπλέον για να τους πάρει ο ύπνος και πως κοιμούνται περίπου είκοσι λεπτά λιγότερο από τον υπόλοιπο μήνα-παρά το γεγονός ότι δεν είχαν καν εκτεθεί στο φεγγαρόφωτο.
Επίσης, μετρήσεις της εγκεφαλικής τους λειτουργίας, έδειξαν μια πτώση της τάξης του 30 % της διάρκειας της φάσης του «βαθύ ύπνου».
Μία έρευνα του 2021 σύγκρινε το πρόγραμμα ύπνου φοιτητών του Seattle με αυτό κατοίκων τριών αγροτικών κοινοτήτων της Αργεντινής.
Αυτό που παρατήρησαν ήταν, ότι σε όλες τις περιπτώσεις—άσχετα με την περιοχή, τη μόρφωση και την πρόσβαση σε πηγές ηλεκτρικού ρεύματος—οι συμμετέχοντες στην έρευνα, κοιμόταν λιγότερες ώρες και πήγαιναν αργότερα για ύπνο, όσο πλησίαζε η πανσέληνος και υπήρχε περισσότερο φυσικό φως μετά το σούρουπο.
Οι ερευνητές υποθέτουν, ότι πρόκειται μάλλον για μία ακόμα κληρονομημένη από τους προγόνους μας, ικανότητα προσαρμογής στο περιβάλλον. Οι πρόγονοι μας έπρεπε να αξιοποιήσουν στο μέγιστο το φυσικό φως, ελλείψει τεχνητού, οπότε, και αργότερα έπεφταν για ύπνο και μικρότερη διάρκεια είχε αυτός.
Το πρόβλημα σε έρευνες όπως οι παραπάνω, είναι ότι παρακολουθούν τα υποκείμενα αποσπασματικά και όχι κατά τη διάρκεια ολοκλήρου του σεληνιακού μήνα ή πολλών διαδοχικών μηνών.
Αυτό ακριβώς το κενό στην έρευνα, κάλυψε ο Wher, ο οποίος μελέτησε διπολικούς ασθενείς, καταγράφοντας τις ημερομηνίες των μανιοκαταθλιπτικών τους επεισοδίων για μια περίοδο ετών.
Ο ίδιος κατέληξε στο συμπέρασμα, ότι οι άνθρωποι αντιδρούν διαφορετικά στις φάσεις της Σελήνης και ο μόνος τρόπος για να βρεις την όποια συσχέτιση, είναι να εξετάσεις το κάθε άτομο ξεχωριστά σε βάθος χρόνου,
Θεωρητικά, όπως υποστηρίζει η Χρονοβιολόγος Anne Wirz-Justice, το φως της πανσελήνου επηρεάζει τον ύπνο και κατ’επέκταση και τη συμπεριφορά μας. Εμπλέκονται όμως μηχανισμοί τόσο περίπλοκοι, που κανείς δεν μπορεί να πει ότι τους γνωρίζει και να τους περιγράψει με ακρίβεια.
Η ικανότητα να ρυθμίζουμε τα συναισθήματα μας, στηρίζεται στην ικανότητα του οργανισμού μας να ρυθμίζει την έκκριση ή την καταστολή συγκεκριμένων ορμονών σε συγκεκριμένες καταστάσεις.
Μπορούμε να σκεφτούμε τις ορμόνες μας σαν ηλεκτρικούς διακόπτες-όταν ανοίγουμε κάποιον, κάποιοι άλλοι μπορεί να κλείσουν. Έτσι άλλες ορμόνες παρουσιάζουν αύξηση κατά τη διάρκεια της ημέρας, που είμαστε ξύπνιοι, ενώ άλλες τις βραδινές ώρες, όταν κοιμόμαστε.
Μία από αυτές, η μελατονίνη, είναι μια ορμόνη που εκκρίνεται τη νύχτα και ο ρόλος της είναι να ρυθμίζει το κύκλο του ύπνου ενώ επιπλέον χαρακτηρίζεται και από αγχολυτικές ιδιότητες, που μας «προετοιμάζουν» για να κοιμηθούμε. Όταν τα επίπεδα μελατονίνης αυξάνονται, μειώνονται τα επίπεδα της σερετονίνης—της ορμόνης της χαράς—η οποία ρυθμίζει την όρεξη και τη διάθεση.
Είναι γνωστό ότι το τεχνητό φως επιδρά στην ικανότητα μας να κοιμηθούμε και στον κύκλο του ύπνου μας. Το ίδιο φαίνεται να ισχύει και με το φως του φεγγαριού, και κυρίως με το λαμπερό φως της πανσέληνου.
Η μελέτη της σχέσης των φάσεων της σελήνης και της ικανότητάς μας να κοιμηθούμε, είναι δύσκολη, γιατί οι περισσότερες έρευνες είτε αναιρούν η μία την άλλη είτε παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις στα ευρήματα τους.
Επιπλέον, οι περισσότερες έρευνες για τον ύπνο, διεξάγονται σε τεχνητά φωτισμένα εργαστήρια, με αποτέλεσμα τα συμπεράσματα για την επίδραση του σεληνιακού φωτός να μην είναι ακριβή.
Πολλοί επιστήμονες επίσης αναρωτιούνται μήπως, όλη η παραφιλολογία, οι δοξασίες και οι προκαταλήψεις γύρω από τη Σελήνη, μπορούν να επηρεάσουν και τα αποτελέσματα σχετικών ερευνών, όταν το άτομο έχει γαλουχηθεί με αυτές.
Παρά την έλλειψη λοιπόν σημαντικών επιστημονικών αποδείξεων, για το -αν και με ποιους μηχανισμούς- η Σελήνη επηρεάζει τον ύπνο μας και κατ’ επέκταση τη διάθεση και τη συμπεριφορά μας, οι περισσότεροι νιώθουμε κάπως διαφορετικά τις νύχτες που έχει πανσέληνο, ωστόσο δεν μπορούμε να εξηγήσουμε αυτή μας τη διάθεση.
Η δύναμη μιας πεποίθησης, που έχει βαθιά τις ρίζες της στη μυθολογία, στην παράδοση, ακόμα και στη θρησκεία, είναι μεγάλη. Και επιστημονικά η δύναμη αυτής της πεποίθησης έχει αποδειχθεί, ότι μπορεί να επηρεάσει τόσο τη σωματική όσο και τη συναισθηματική μας υγεία.
«ΙΣΩΣ ΦΤΑΙΝΕ ΤΑ ΦΕΓΓΑΡΙΑ» λοιπόν. Ίσως και όχι…