Από αμνημονεύτων χρόνων, οι άνθρωποι έβαζαν τα δυνατά τους για να προσπαθήσουν να εξαπατήσουν τον θάνατο. Σήμερα, καθώς οι επαναστατικές εξελίξεις μεταμορφώνουν το υλικό της επιστημονικής φαντασίας σε καθημερινή πραγματικότητα, μήπως είμαστε πιο κοντά στην παράταση της διάρκειας ζωής μας ή ακόμα και στην αθανασία;
Στο νέο του βιβλίο, «Why We Die: The New Science of Aging and the Quest for Immortality», ο βραβευμένος με Νόμπελ μοριακός βιολόγος Venki Ramakrishnan εξετάζει το παρελθόν και την έρευνα αιχμής για να αποκαλύψει τις φιλοδοξίες και τους πρακτικούς περιορισμούς της μακροζωίας. Ήδη, οι άνθρωποι ζουν δύο φορές περισσότερο από ό,τι ζούσαν πριν από 150 χρόνια, λόγω της αυξημένης γνώσης για τις ασθένειες και την εξάπλωσή τους.
Τι είναι η γήρανση και πως οδηγεί στον θάνατο
Η γήρανση είναι μια συσσώρευση χημικής βλάβης στα μόρια μέσα στα κύτταρά μας, η οποία βλάπτει τα ίδια τα κύτταρα, και επομένως τον ιστό, και στη συνέχεια τελικά εμάς ως οργανισμό. Παραδόξως, αρχίζουμε να γερνάμε όταν βρισκόμαστε ακόμα στη μήτρα, αν και σε εκείνο το σημείο, μεγαλώνουμε πιο γρήγορα από ότι συσσωρεύουμε ζημιές. Η γήρανση συμβαίνει σε όλη μας τη ζωή, από την αρχή. Το σώμα έχει εξελίξει πολλούς μηχανισμούς για να διορθώσει τη βλάβη που σχετίζεται με την ηλικία στο DNA μας και σε τυχόν πρωτεΐνες κακής ποιότητας που παράγουμε.
Χωρίς τρόπους για να διορθώσουμε τέτοιου είδους προβλήματα, δεν θα ζούσαμε ποτέ όσο ζούμε. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, η ζημιά αρχίζει να ξεπερνά την ικανότητά μας να επισκευάζουμε. Σκεφτείτε το σώμα σαν μια πόλη που περιέχει πολλά συστήματα, που πρέπει να συνεργάζονται. Μόλις αποτύχει ένα σύστημα οργάνων που είναι κρίσιμο για την επιβίωσή μας, πεθαίνουμε. Για παράδειγμα, εάν οι μύες μας γίνουν τόσο αδύναμοι που η καρδιά μας σταματά να χτυπά, δεν μπορεί να αντλήσει το αίμα που περιέχει το οξυγόνο και τα θρεπτικά συστατικά, που χρειάζονται τα όργανά μας και έτσι πεθαίνουμε. Όταν λέμε ότι κάποιος πεθαίνει, εννοούμε τον θάνατο του ως ατόμου. Στην πραγματικότητα, όταν πεθαίνουμε – οι περισσότεροι από εμάς – τα όργανά μας, είναι ζωντανοί. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα όργανα των θυμάτων ατυχημάτων μπορούν να δωριστούν σε λήπτες μεταμόσχευσης.
Η ανθρώπινη διάρκεια ζωής έχει προκαθορισμένα όρια;
Η διάρκεια ζωής όλων των οργανισμών κυμαίνεται από λίγες ώρες ή ημέρες για τα έντομα έως εκατοντάδες χρόνια για ορισμένες φάλαινες, καρχαρίες και γιγάντιες χελώνες. Κάποιος μπορεί να υποθέσει, ότι όλες οι μορφές ζωής είναι προκαθορισμένες να πεθάνουν μόλις φτάσουν σε μια ορισμένη ηλικία. Αλλά οι βιολόγοι δεν πιστεύουν, ότι η γήρανση και ο θάνατος είναι προγραμματισμένα με την έννοια που ένα γονιμοποιημένο ωάριο είναι προγραμματισμένο να εξελιχθεί σε άνθρωπο.
Ο ρόλος της εξέλιξης των ειδών
Η εξέλιξη έχει βελτιστοποιήσει μια εξίσωση της κατανομής των πόρων που είναι απαραίτητοι για τη ζωή για κάθε είδος. Τα μεγαλύτερα ζώα τείνουν να ζουν περισσότερο. Εάν είστε μικρό ζώο – και επομένως είναι πιο πιθανό να σας φάει ένα αρπακτικό, να λιμοκτονήσετε ή να πεθάνετε σε μια πλημμύρα – δεν έχει νόημα η εξέλιξη να σπαταλά πόρους επιδιορθώνοντας τη ζημιά, για να σας κρατήσει στη ζωή περισσότερο. Αντίθετα, η εξέλιξη επιλέγει να μεγαλώνετε και να ωριμάζετε γρήγορα, ώστε να μπορείτε να αναπαράγετε και να μεταδώσετε τα γονίδιά σας. Εάν είστε μεγαλύτερο ζώο, το να παραμείνετε ζωντανοί περισσότερο, θα σας δώσει περισσότερες πιθανότητες να βρείτε έναν σύντροφο με τον οποίο μπορείτε να αποκτήσετε περισσότερους απογόνους κατά τη διάρκεια της μεγαλύτερης ζωής σας. Η διάρκεια ζωής έχει να κάνει με την εξέλιξη μεγιστοποιώντας τις πιθανότητες να μεταβιβάσετε τα γονίδιά σας. Στους ανθρώπους, αυτό το καλά συντονισμένο ισοζύγιο πόρων μας παρέχει μέγιστη διάρκεια ζωής περίπου 120 ετών. Αλλά αυτό δεν σημαίνει, ότι δεν μπορούμε να αλλάξουμε τη βιολογία και να επέμβουμε σε αυτές τις διαδικασίες γήρανσης και ίσως να επεκτείνουμε τη ζωή μας. Πολλοί επιστήμονες πιστεύουν ότι είναι εφικτό.
Πόσο η γήρανση και η μακροζωία επηρεάζονται από την κληρονομικότητα;
Υπάρχει ένας συσχετισμός μεταξύ των ηλικιών των γονέων και των παιδιών τους, αλλά δεν είναι απόλυτος. Μια μελέτη 2.700 διδύμων στη Δανία έδειξε, ότι η κληρονομικότητα – πόσο μεγάλο μέρος της μακροζωίας μας οφείλεται στα γονίδιά μας – αντιπροσώπευε μόνο το 25% περίπου της διάρκειας ζωής. Ωστόσο, οι ερευνητές ανακάλυψαν, ότι η μετάλλαξη σε ένα μόνο γονίδιο, μπορεί να διπλασιάσει τη διάρκεια ζωής ενός συγκεκριμένου τύπου σκουληκιών. Σαφώς υπάρχει ένα γενετικό συστατικό, αλλά τα αποτελέσματα και οι επιπτώσεις είναι πολύπλοκα.
Τι μπορεί να επηρεάσει τη μακροζωία
Είναι ενδιαφέρον το γεγονός, ότι όλες οι συστάσεις για το, τι μπορεί να μας βοηθήσει να ζήσουμε μια μακρά, υγιή ζωή, αντικατοπτρίζουν τις συμβουλές κοινής λογικής που έχουν μεταδοθεί ανά τους αιώνες. Το μάθαμε από τις γιαγιάδες μας: Μην είστε λαίμαργοι. Ασκηθείτε. Κοιμηθείτε αρκετά. Αποφύγετε το άγχος, το οποίο δημιουργεί ορμονικές επιδράσεις, που αλλάζουν τον μεταβολισμό μας και μπορούν να επιταχύνουν τη γήρανση. Η έρευνα για τη γήρανση μας βοηθά να κατανοήσουμε τις βαθιές βιολογικές επιπτώσεις αυτής της συμβουλής. Η κατανάλωση ποικιλίας υγιεινών τροφίμων με μέτρο μπορεί να αποτρέψει τους κινδύνους της παχυσαρκίας. Η άσκηση βοηθά να αναγεννήσουμε νέα μιτοχόνδρια – τις μονάδες παραγωγής ενέργειας των κυττάρων μας που παρέχουν ενέργεια.
Ο ύπνος επιτρέπει στο σώμα μας να κάνει επισκευή σε μοριακό επίπεδο. Η εκμάθηση της βιολογίας πίσω από αυτήν την πανάρχαια, σταθερή συμβουλή, μπορεί να μας ενθαρρύνει να κάνουμε πράγματα, που θα βοηθήσουν στην προώθηση μιας μακράς και υγιούς ζωής.
Οι περισσότεροι από εμάς δεν θέλουμε να γεράσουμε ή να πεθάνουμε όσο το πάρτι της ζωής συνεχίζεται. Αλλά ακόμα και όταν τα κύτταρα στο σώμα μας δημιουργούνται και πεθαίνουν συνεχώς, εμείς συνεχίζουμε να υπάρχουμε. Ομοίως, η ζωή στη Γη θα συνεχιστεί καθώς τα άτομα έρχονται και φεύγουν. Σε κάποιο επίπεδο, πρέπει να δεχτούμε, ότι αυτό είναι μόνο μέρος του σχεδίου των πραγμάτων. Η αναζήτηση της αθανασίας είναι ένας αντικατοπτρισμός. Πριν από εκατόν πενήντα χρόνια, θα μπορούσατε να περιμένετε να ζήσετε μέχρι τα 40 περίπου. Σήμερα, το προσδόκιμο ζωής είναι περίπου 80, το οποίο, όπως είπε ο συγγραφέας Στίβεν Τζόνσον, είναι σχεδόν σαν να προσθέτετε μια ολόκληρη επιπλέον ζωή. Αλλά εξακολουθούμε να έχουμε εμμονή με το θάνατο. Αν ζούσαμε μέχρι τα 150, θα ανησυχούσαμε γιατί δεν ζούμε μέχρι τα 200 ή τα 300. Δεν τελειώνει ποτέ…
Πηγή: “Why We Die: The New Science of Aging and the Quest for Immortality”, Dr Venki Ramakrishnan
