Το φαινόμενο Πυγμαλίων, είναι ένας ψυχολογικός όρος, που περιγράφει την επίδραση θετικών ή αρνητικών προσδοκιών στην απόδοση ενός ατόμου ή μιας ομάδας.
Γνωστό και ως φαινόμενο Rosenthal, υποδηλώνει ένα ψυχολογικό φαινόμενο, όπου οι υψηλές προσδοκίες προκαλούν βελτιώσεις στην απόδοση σε ένα συγκεκριμένο πεδίο (Mitchell & Daniels, 2003).
«Όταν αναμένουμε συγκεκριμένες συμπεριφορές από άλλους, είναι πιθανό να ενεργούμε με τρόπους που κάνουν την αναμενόμενη συμπεριφορά πιο πιθανή να συμβεί». (Rosenthal and Babad, 1985).
Ιστορία του φαινομένου του Πυγμαλίωνα
Ο Rosenthal και η συνάδελφός του Lenore Jacobson, δανείστηκαν το όνομα του φαινομένου από τον ελληνικό μύθο του Πυγμαλίωνα.
Ο Πυγμαλίων, ήταν ένας γλύπτης από την Κύπρο, που κατέληξε να ερωτευτεί ένα χρυσελεφάντινο άγαλμα μιας γυναίκας που είχε φτιάξει (Ovid, 2008).
Τυφλωμένος από την ομορφιά του αγάλματος, ικετεύει τους θεούς για μια σύζυγο που να μοιάζει με αυτό. Οι θεοί ανταποκρίνονται ικανοποιώντας το αίτημα του Πυγμαλίωνα. Το άγαλμα στη συνέχεια ζωντανεύει.
Αιώνες αργότερα, το θεατρικό έργο του Μπέρναρντ Σω, «Πυγμαλίων», θα ασχοληθεί επίσης με το φαινόμενο. Αναφέρει χαρακτηριστικά: «η διαφορά μεταξύ μιας κυρίας και ενός κοριτσιού, που πουλάει λουλούδια, δεν είναι πώς συμπεριφέρεται, αλλά πώς της φέρονται» (Shaw, 1912).
Το Πείραμα του Rosentahal
Ο Rosenthal ξεκίνησε με την υπόθεση, ότι οι προσδοκίες μπορούν να γεννήσουν αυτοεκπληρούμενες προφητείες προκαλώντας αντίστοιχες επιδόσεις.
Επέλεξε ένα δημοτικό σχολείο στην Καλιφόρνια για τη μελέτη του και έδωσε ένα τεστ νοημοσύνης (IQ) σε κάθε μαθητή (Rosenthal & Jacobson, 1968).
Έχοντας εξετάσει το IQ όλων των παιδιών, οι ερευνητές επέλεξαν ένα τυχαίο δείγμα παιδιών και ενημέρωσαν τους δασκάλους, ότι επρόκειτο για παιδιά υψηλών ακαδημαϊκών δυνατοτήτων.
Μετά το τεστ, έδωσαν στους καθηγητές τα ονόματα των «διανοητικά προικισμένων μαθητών», αλλά δεν τους αποκάλυψαν τις βαθμολογίες των τεστ. Στο τέλος της σχολικής χρονιάς όλοι οι μαθητές επανέλαβαν το τεστ. Ενώ οι συνολικές βαθμολογίες είχαν ανέβει, οι υποτιθέμενοι «προικισμένοι» είχαν βελτιωθεί περισσότερο.
Τα στοιχεία φάνηκαν να υποδεικνύουν, ότι οι προσδοκίες των δασκάλων είχαν συμβάλλει στα αποτελέσματα των μαθητών, ειδικά στους μικρότερης ηλικίας μαθητές (Rosenthal & Jacobson, 1968). Οι δάσκαλοι είχαν δώσει περισσότερη προσοχή στους «προικισμένους διανοούμενους», αντιμετώπισαν αυτούς τους μαθητές διαφορετικά, παρέχοντας εις βάθος ανατροφοδότηση κ.λπ. Ο Rosenthal κατέληξε στο συμπέρασμα, ότι ακόμη και αφανείς παράγοντες, όπως η στάση και η διάθεση των δασκάλων, θα μπορούσαν να επηρεάσουν τους μαθητές.
Πώς λειτουργεί το φαινόμενο
Η λειτουργία του φαινομένου του Πυγμαλίωνα, παρόμοια με αυτή της αυτοεκπληρούμενης προφητείας, μπορεί να γίνει κατανοητή ως ένα κυκλικό μοτίβο τεσσάρων σταδίων:
- Οι προσδοκίες των άλλων για εμάς επηρεάζουν τη συμπεριφορά τους απέναντί μας.
- Η συμπεριφορά τους απέναντί μας επηρεάζει το πως βλέπουμε τον εαυτό μας.
- Το πως βλέπουμε τον εαυτό μας επηρεάζει τη δική μας συμπεριφορά.
- Η συμπεριφορά μας προς τους άλλους επηρεάζει τις πεποιθήσεις τους, ενισχύοντας τις προσδοκίες τους.
Η κεντρική ιδέα του φαινομένου του Πυγμαλίωνα είναι, ότι οι προσδοκίες των άλλων για εμάς, μπορούν τελικά να επηρεάσουν τη συμπεριφορά μας με σημαντικό τρόπο. Με άλλα λόγια, οι χαμηλές προσδοκίες, θα μπορούσαν τελικά να οδηγήσουν σε κακή απόδοση, ενώ οι υψηλές προσδοκίες πιθανότατα θα βελτιώσουν την απόδοση.
Το φαινόμενο Πυγμαλίων στην πράξη
Οι προσδοκίες εκείνων, που κατέχουν θέσεις εξουσίας σε διάφορους τομείς, από τον επιχειρηματικό κόσμο μέχρι το πεδίο της μάχης, μπορούν εύκολα να επηρεάσουν την απόδοση των υφισταμένων τους. Η καθημερινή ζωή είναι γεμάτη με εύκολα παρατηρήσιμα παραδείγματα του φαινομένου του Πυγμαλίωνα.
Ο διευθυντής ενός ασφαλιστικού γραφείου, για παράδειγμα, μπορεί να αποφασίσει να κατηγοριοποιήσει τους ασφαλιστές με βάση τις προηγούμενες επιδόσεις τους στις πωλήσεις ασφαλειών. Μπορεί να τους χαρακτηρίσει ως εξαιρετικούς, μέτριους και κάτω του μέσου όρου και να δώσει σε κάθε μια από τις τρεις ομάδες διαφορετικούς στόχους για να επιτύχει.
Η εξαιρετική ομάδα, λόγω της «ταμπέλας»της, θα λάμβανε όχι απλώς μια ώθηση στην αυτοπεποίθησή της, αλλά και ένα μεγαλύτερο κίνητρο για να πετύχει το στόχο της. Έτσι, οι υψηλές προσδοκίες, που προβάλλονταν σε αυτή, θα επηρέαζαν σημαντικά τη συμπεριφορά της και πιθανότατα θα ευνοούσαν την υψηλή απόδοση.
Θα προσπαθούσαν να βελτιώσουν την παραγωγικότητά τους και να χρησιμοποιήσουν καινοτόμες μεθόδους για την επίτευξη αυτού του στόχου. Η επιτυχία τελικά θα ενίσχυε την «ταμπέλα» της αριστείας που τους αποδόθηκε.
Αντίθετα, εκείνοι για τους οποίους έχουν τεθεί χαμηλότεροι στόχοι, δεν έχουν τα ίδια κίνητρα για να αποδώσουν, όπως οι αντίστοιχοι από τους οποίους αναμένονται πολλά. Κατά συνέπεια, δεν αποτελεί έκπληξη, πολλοί από αυτούς τους μέσους και κάτω από το μέσο όρο πωλητές, πιθανότατα θα έδιναν, στην καλύτερη περίπτωση, μέτρια αποτελέσματα.
Το φαινόμενο Pygmalion έχει τόσο ακαδημαϊκές όσο και πρακτικές επιπτώσεις. Για παράδειγμα, εάν ένας προπονητής πιστεύει στις ικανότητες της ομάδας του, η ομάδα θα ξεπεράσει εκείνη που ο μάνατζερ της πιστεύει το αντίθετο, ακόμα κι αν οι δύο ομάδες είναι εξίσου ικανές.
Η εκπαίδευση των ολυμπιονικών αθλητών και των στρατιωτών των ειδικών δυνάμεων καταδεικνύει σε μεγάλο βαθμό, πόσο δύσκολοι στόχοι μπορούν να ενθαρρύνουν όχι μόνο τη βελτίωση αλλά και την κορυφαία απόδοση μεταφράζοντας τις υψηλές προσδοκίες του προπονητή ή του αθλητή, σε κρίσιμες αλλαγές συμπεριφοράς.
Ομοίως, εάν ένας ερευνητής έχει υψηλές προσδοκίες, ότι οι ασθενείς της πειραματικής ομάδας που ερευνά, θα τα πάνε καλά, αυτοί οι ασθενείς μπορεί να έχουν καλύτερα αποτελέσματα από την ομάδα ελέγχου. Σε αυτό το παράδειγμα, το φαινόμενο Πυγμαλίων παίρνει τη μορφή (ασυνείδητης) μεροληψίας ερευνητή.
Η προσέγγιση και νοοτροπία αυτή έχει τεράστια σημασία στην ανατροφή των παιδιών μας. Πρέπει τα ενθαρρύνουμε, να ενισχύουμε την αυτοπεποίθηση τους, να τους λέμε και να τους δείχνουμε ότι τα εμπιστευόμαστε, και ότι πιστευουμε, πως είναι ικανά να φέρουν εις πέρας τις εργασίες που αναλαμβάνουν.
Συμπέρασμα:
Το φαινόμενο Πυγμαλίων καταδεικνύει τη δύναμη, που έχουν οι προσδοκίες των άλλων στη διαμόρφωση της συμπεριφοράς μας.
Οι άνθρωποι τα καταφέρνουν καλύτερα, όταν αναμένονται περισσότερα από αυτούς και ειδικότερα στον τομέα της εκπαίδευσης, αυτό έχει επιβεβαιωθεί από πολλές έρευνες.
Όταν ένας ηγέτης, μια φιγούρα «εξουσίας» ή ένα πρότυπο μας, πιστεύει, ότι μπορούμε να πετύχουμε σε έναν συγκεκριμένο τομέα, θα εργαστούμε σκληρά για να ανταποκριθούμε στις προσδοκίες του.
Ας υιοθετήσουμε λοιπόν μια νοοτροπία ρεαλιστικών και θετικών προσδοκιών από τους άλλους στην καθημερινή μας ζωή. Με αυτό τον τρόπο, αυξάνονται οι πιθανότητες να τους βοηθήσουμε, να τα πάνε καλύτερα και να πετύχουν περισσότερα.
Πηγή: simplysociology.com
