Υπάρχουν ισχυρά κοινωνικά και πολιτιστικά κίνητρα για να δείχνουμε όσο το δυνατόν πιο όμορφοι, οπότε δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να παρουσιάζουν τον εαυτό τους με τον καλύτερο δυνατό τρόπο – ειδικά στο διαδίκτυο. Ωστόσο, ένας αυξανόμενος όγκος ερευνών αποκαλύπτει ότι τα ψηφιακά φίλτρα ομορφιάς τείνουν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία.
Τι είναι τα φίλτρα ομορφιάς;
Τα φίλτρα ομορφιάς είναι ειδικά εργαλεία επεξεργασίας φωτογραφιών που χρησιμοποιούν τεχνητή νοημοσύνη για να μεταβάλλουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου στις φωτογραφίες.
Συνήθη φίλτρα είναι το φίλτρο “skinny” στο TikTok, το οποίο κάνει το πρόσωπό σας να φαίνεται πιο λεπτό, και το φίλτρο “perfect face” στο Instagram, το οποίο προσαρμόζει τα χαρακτηριστικά του προσώπου σύμφωνα με μια ιδανική αναλογία.
Μια έκθεση του Πανεπιστημίου City του Λονδίνου διαπίστωσε ότι τα φίλτρα ομορφιάς έχουν γίνει όλο και πιο δημοφιλή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Για παράδειγμα, το Snapchat διαπίστωσε ότι πάνω από το 90 τοις εκατό των νέων στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο χρησιμοποιούν προϊόντα φίλτρων στις εφαρμογές τους. Επιπλέον, η Meta αναφέρει ότι πάνω από 600 εκατομμύρια άνθρωποι έχουν χρησιμοποιήσει φίλτρα στο Facebook ή το Instagram.
Έντονη κοινωνική πίεση ειδικά στις γυναίκες
Ερευνητές του Πανεπιστημίου City του Λονδίνου διερεύνησαν τις αρνητικές επιπτώσεις των φίλτρων στην ψυχική υγεία. Σε ένα δείγμα 175 συμμετεχόντων, με μέσο όρο ηλικίας τα 20 έτη, το 90% των νεαρών γυναικών ανέφεραν ότι χρησιμοποιούσαν φίλτρα ή επεξεργάζονταν τις φωτογραφίες τους.
Όταν ρωτήθηκαν τι είδους φίλτρα χρησιμοποιούσαν περισσότερο, οι συμμετέχουσες δήλωσαν ότι τα πιο συνηθισμένα φίλτρα ήταν αυτά που χρησιμοποιούνταν για να εξομαλύνουν τον τόνο του δέρματος, να φωτίσουν το δέρμα, να λευκαίνουν τα δόντια, και να κάνουν το σώμα τους να φαίνεται πιο λεπτό.
Οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν επίσης φίλτρα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να αναδιαμορφώσουν τα σαγόνια ή τις μύτες, να κάνουν τα χείλη να φαίνονται πιο γεμάτα και να κάνουν τα μάτια να φαίνονται μεγαλύτερα.
Γιατί οι συμμετέχοντες χρησιμοποίησαν φίλτρα; Το 94% ανέφεραν ότι ένιωθαν πίεση να φαίνονται με έναν συγκεκριμένο τρόπο και περισσότεροι από τους μισούς περιέγραψαν την πίεση αυτή ως έντονη.
Η σχέση με την χαμηλή αυτοεκτίμηση
Άλλες έρευνες διαπιστώνουν ότι οι νέοι με χαμηλή αυτοεκτίμηση και κακή εικόνα του σώματος είναι πιο πιθανό να χρησιμοποιούν φίλτρα, γεγονός που μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω την αρνητική πεποίθηση ότι η εμφάνισή τους δεν είναι αρκετά καλή.
Αυτά τα συναισθήματα και οι συμπεριφορές ξεκινούν αρκετά νωρίς. Έρευνα που διεξήχθη από το Dove Self-Esteem Project το 2020 διαπίστωσε ότι το 80% των κοριτσιών έχουν κατεβάσει ένα φίλτρο ή έχουν χρησιμοποιήσει μια εφαρμογή για να αλλάξουν τον τρόπο που φαίνονται στις φωτογραφίες μέχρι την ηλικία των 13 ετών.
Έτσι, φαίνεται ότι η επένδυση στην επεξεργασία της αυτοπαρουσίασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι συχνά μια επιβλαβής πρακτική για τις νεαρές γυναίκες. Και όσο περισσότερο το κάνει κανείς, τόσο πιο επιζήμια τείνει να είναι.
Οι νεαρές γυναίκες όχι μόνο συγκρίνουν την εμφάνισή τους με τις τέλειες εικόνες διασημοτήτων και συνομηλίκων, αλλά και κρίνουν τον εαυτό τους με βάση τις φιλτραρισμένες selfies τους. Αυτή η συνεχής σύγκριση μπορεί να αποτελέσει πηγή μεγάλου πόνου και να διαβρώσει τη θετική εικόνα του σώματος και την αυτοεκτίμηση κάποιου.
Οι επιβλαβείς συνέπειες
Η κοινωνική σύγκριση και τα φίλτρα ομορφιάς μπορεί να κάνουν τους χρήστες να επιδιώκουν μη ρεαλιστικά πρότυπα ομορφιάς. Ως αποτέλεσμα, οι νέοι μπορεί να βιώσουν μια αποσύνδεση μεταξύ του πώς φαίνονται και των επεξεργασμένων εικόνων που μοιράζονται με τον κόσμο.
Πρόκειται για ένα συγκεκριμένο είδος αυτοαντικειμενοποίησης που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε σοβαρές καταστάσεις ψυχικής υγείας, όπως η δυσμορφική διαταραχή του σώματος.
Πηγές: www.bbc.com, www.psychologytoday.com