Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται ραγδαία και επηρεάζει σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινής μας ζωής, από την αναζήτηση πληροφοριών μέχρι τον τρόπο που καταγράφεται και μεταδίδεται η γνώση. Ωστόσο, πρόσφατες ανησυχίες ερευνητών επισημαίνουν ότι, παρά την εντυπωσιακή της πρόοδο, του AI ίσως συμβάλλει σε μια «παγκόσμια κατάρρευση γνώσης». Το φαινόμενο αυτό αφορά την εξαφάνιση ή την υποβάθμιση μορφών γνώσης που δεν είναι επαρκώς ψηφιοποιημένες ή δεν περιλαμβάνονται στα δεδομένα εκπαίδευσης των μεγάλων μοντέλων. Το άρθρο που ακολουθεί αναλύει τα βασικά σημεία αυτής της ανησυχητικής τάσης.
Η ανισότητα στη διαδικτυακή γνώση
Τα περισσότερα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης εκπαιδεύονται σε δεδομένα που προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από το διαδίκτυο. Αυτό σημαίνει πως γνώσεις που υπάρχουν μόνο προφορικά, τοπικά ή σε μη ψηφιοποιημένες μορφές συχνά απουσιάζουν εντελώς. Γλώσσες «χαμηλού πόρου», παραδοσιακές τεχνικές και πολιτισμικά στοιχεία από κοινότητες που δεν έχουν ισχυρή παρουσία στο διαδίκτυο κινδυνεύουν να παραγκωνιστούν. Με αυτόν τον τρόπο, το AI αναπαράγει και ενισχύει τις existing ανισότητες αντί να τις μειώνει.
Ο κίνδυνος της «κατάρρευσης γνώσης»
Ο όρος «knowledge collapse» (κατάρρευσης γνώσης) περιγράφει την απώλεια πρόσβασης σε σπάνιες, τοπικές ή παραδοσιακές γνώσεις, επειδή τα συστήματα AI δεν τις έχουν μάθει ποτέ. Όταν η κοινωνία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο AI για απαντήσεις, η γνώση που δεν υπάρχει μέσα στα μοντέλα γίνεται πρακτικά αόρατη. Αυτό δεν αφορά μόνο θεωρητικά ζητήματα, αλλά και πρακτικές που έχουν πραγματική αξία — από παραδοσιακές ιατρικές μεθόδους μέχρι τοπικά οικοδομικά συστήματα που αναπτύχθηκαν για συγκεκριμένα κλίματα.
Πολιτισμικές και τεχνολογικές ρίζες του προβλήματος
Η έλλειψη ποικιλίας στη γνώση που μαθαίνει το AI δεν είναι τυχαία. Αντανακλά ιστορικές και πολιτισμικές ανισότητες: ποιες γνώσεις θεωρούνται σημαντικές, ποιες γλώσσες κυριαρχούν, ποιες κουλτούρες έχουν πρόσβαση σε τεχνολογίες ψηφιοποίησης. Με αυτόν τον τρόπο, τα μοντέλα AI ενσωματώνουν άθελά τους δομές εξουσίας που υπήρχαν ήδη. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη καθώς το AI γίνεται ο κύριος τρόπος πρόσβασης στη γνώση για εκατομμύρια ανθρώπους.
Το μέλλον της γνώσης στην εποχή του AI
Αν και το πρόβλημα είναι σοβαρό, δεν είναι αναπόφευκτο. Η λύση βρίσκεται στη διεύρυνση των συνόλων δεδομένων, στην ενεργή ψηφιοποίηση παραδοσιακών γνώσεων, στη συμπερίληψη μικρών γλωσσών και στην ενίσχυση της πολιτισμικής ποικιλότητας στην τεχνολογία. Η δημιουργία πιο αντιπροσωπευτικών μοντέλων μπορεί όχι μόνο να αποτρέψει την κατάρρευση γνώσης, αλλά και να βοηθήσει στην αναβίωση γνώσεων που κινδυνεύουν να χαθούν.
Πηγή: The Guardian