Μπορεί ένα χάπι χωρίς δραστική ουσία να μειώσει τον πόνο ή να βελτιώσει την υγεία; Όσο παράξενο κι αν ακούγεται, η απάντηση είναι ναι. Το φαινόμενο placebo αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα της δύναμης του ανθρώπινου νου και δείχνει πόσο στενά συνδέονται το μυαλό και το σώμα.
Τι είναι το placebo;
Το placebo είναι μια θεραπεία που δεν περιέχει δραστικά συστατικά, αλλά δίνεται στον ασθενή σαν να ήταν κανονικό φάρμακο. Μπορεί να είναι ένα χάπι ζάχαρης, μια ένεση με φυσιολογικό ορό ή ακόμη και μια ψεύτικη θεραπευτική διαδικασία. Παρ’ όλα αυτά, σε αρκετές περιπτώσεις προκαλεί πραγματική βελτίωση των συμπτωμάτων.
Πώς λειτουργεί το φαινόμενο placebo;
Η δράση του placebo βασίζεται κυρίως στην προσδοκία. Όταν κάποιος πιστεύει ότι λαμβάνει θεραπεία, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί μηχανισμούς που μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψη του πόνου, τη διάθεση και ορισμένες σωματικές λειτουργίες. Δεν πρόκειται για φαντασία, αλλά για πραγματικές νευροχημικές διεργασίες.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο;
Μελέτες δείχνουν ότι το placebo μπορεί να αυξήσει την παραγωγή ενδορφινών και ντοπαμίνης, ουσιών που σχετίζονται με την ευχαρίστηση και την ανακούφιση από τον πόνο. Σε απεικονιστικές εξετάσεις, παρατηρούνται αλλαγές στη δραστηριότητα συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου.
Σε ποιες περιπτώσεις είναι πιο έντονο;
Το placebo φαίνεται να λειτουργεί καλύτερα σε συμπτώματα όπως ο πόνος, η ναυτία, η κόπωση και το άγχος. Σε χρόνιες καταστάσεις, όπου ο ψυχολογικός παράγοντας παίζει σημαντικό ρόλο, η επίδρασή του μπορεί να είναι ιδιαίτερα αισθητή.
Το αντίθετο φαινόμενο: Nocebo
Υπάρχει και η αντίθετη όψη του placebo, γνωστή ως nocebo. Σε αυτή την περίπτωση, η αρνητική προσδοκία οδηγεί σε επιδείνωση των συμπτωμάτων ή εμφάνιση παρενεργειών, ακόμη κι αν η «θεραπεία» είναι αβλαβής. Αυτό δείχνει πόσο ισχυρή είναι η επίδραση των πεποιθήσεων στην υγεία.
Placebo και ιατρική έρευνα
Το placebo χρησιμοποιείται ευρέως σε κλινικές μελέτες για να αξιολογηθεί η πραγματική αποτελεσματικότητα ενός φαρμάκου. Συγκρίνοντας τα αποτελέσματα με μια ομάδα placebo, οι επιστήμονες μπορούν να διαχωρίσουν τη φαρμακευτική δράση από την ψυχολογική επίδραση.
Μπορεί να αντικαταστήσει τη θεραπεία;
Παρότι το placebo μπορεί να προσφέρει ανακούφιση, δεν αντικαθιστά την ιατρική αγωγή. Λειτουργεί συμπληρωματικά και δείχνει τη σημασία της ψυχολογίας στη θεραπευτική διαδικασία, όχι την κατάργηση της ιατρικής.
Το φαινόμενο placebo αποδεικνύει ότι το μυαλό έχει μεγαλύτερη επίδραση στο σώμα απ’ ό,τι πιστεύαμε. Αν και δεν αποτελεί θεραπεία από μόνο του, αναδεικνύει τη δύναμη της προσδοκίας και τον ρόλο της ψυχολογίας στην υγεία.
Πηγή: health.harvard.edu
