Η στέβια έχει γίνει τα τελευταία χρόνια μία από τις πιο δημοφιλείς εναλλακτικές της ζάχαρης, κυρίως για όσους θέλουν να μειώσουν τις θερμίδες ή να ελέγξουν καλύτερα τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα τους. Βρίσκεται σε αναψυκτικά, γλυκά, γιαούρτια, ροφήματα και δεκάδες προϊόντα «χωρίς ζάχαρη», ενώ αρκετοί τη χρησιμοποιούν και στην καθημερινή μαγειρική ή τον καφέ τους. Παρ’ όλα αυτά, δεν λείπουν οι απορίες γύρω από την ασφάλειά της και το κατά πόσο μπορεί να καταναλώνεται καθημερινά χωρίς κινδύνους.
Τι ακριβώς είναι η στέβια;
Η στέβια προέρχεται από το φυτό Stevia rebaudiana, το οποίο καλλιεργείται εδώ και αιώνες στη Νότια Αμερική. Η γλυκιά της γεύση οφείλεται σε φυσικές ενώσεις που ονομάζονται γλυκοζίτες στεβιόλης. Οι ουσίες αυτές είναι έως και 300 φορές πιο γλυκές από τη ζάχαρη, αλλά πρακτικά δεν αποδίδουν θερμίδες.
Στα προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά δεν χρησιμοποιείται συνήθως ολόκληρο το φυτό, αλλά επεξεργασμένα εκχυλίσματα των γλυκοζιτών στεβιόλης. Αυτές οι μορφές έχουν αξιολογηθεί από διεθνείς οργανισμούς ασφάλειας τροφίμων, όπως η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Η στέβια θεωρείται ασφαλής όταν καταναλώνεται μέσα στα προτεινόμενα όρια. Η αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη έχει οριστεί στα 4 mg ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως, υπολογισμένα ως στεβιόλη. Για τους περισσότερους ανθρώπους, αυτό σημαίνει ότι η συνήθης κατανάλωση βρίσκεται αρκετά κάτω από το όριο ασφαλείας.
Επιπλέον, η στέβια δεν αυξάνει το σάκχαρο του αίματος όπως η κοινή ζάχαρη, γεγονός που την καθιστά δημοφιλή επιλογή για άτομα με διαβήτη ή για όσους ακολουθούν διατροφή χαμηλών υδατανθράκων.
Υπάρχουν παρενέργειες ή πιθανοί κίνδυνοι;
Παρότι θεωρείται γενικά ασφαλής, η υπερβολική κατανάλωση στέβιας μπορεί να προκαλέσει ήπιες ενοχλήσεις σε ορισμένους ανθρώπους. Κάποιοι αναφέρουν φούσκωμα, αέρια ή ελαφριά δυσφορία στο στομάχι, ειδικά όταν τα προϊόντα περιέχουν και άλλες γλυκαντικές ουσίες ή πολυόλες.
Επίσης, αρκετοί παρατηρούν μια χαρακτηριστική πικρή ή μεταλλική επίγευση, ιδιαίτερα σε μεγάλες ποσότητες. Αυτό δεν αποτελεί κίνδυνο για την υγεία, αλλά μπορεί να επηρεάσει τη γευστική εμπειρία.
Στο παρελθόν υπήρξαν ανησυχίες σχετικά με πιθανή επίδραση της στέβιας στη γονιμότητα ή στο ορμονικό σύστημα, όμως οι σύγχρονες επιστημονικές αξιολογήσεις δεν έχουν επιβεβαιώσει τέτοιους κινδύνους στις επιτρεπόμενες ποσότητες κατανάλωσης.
Παρόλα αυτά, οι ειδικοί συνιστούν μέτρο. Η συνεχής ανάγκη για πολύ γλυκιά γεύση — ακόμη και από γλυκαντικά χωρίς θερμίδες — μπορεί να διατηρεί την εξάρτηση από τα γλυκά τρόφιμα και να δυσκολεύει τη συνολική βελτίωση των διατροφικών συνηθειών.
Είναι τελικά καλύτερη επιλογή από τη ζάχαρη;
Για πολλούς ανθρώπους, η στέβια μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο μείωσης της ζάχαρης και των θερμίδων. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε περιπτώσεις παχυσαρκίας, διαβήτη τύπου 2 ή αυξημένης κατανάλωσης αναψυκτικών και επεξεργασμένων γλυκών.
Σε αντίθεση με τη ζάχαρη, δεν συμβάλλει στην εμφάνιση τερηδόνας και δεν προκαλεί απότομες αυξομειώσεις στο σάκχαρο. Έτσι, αρκετοί τη χρησιμοποιούν ως μεταβατικό βήμα προς μια πιο ισορροπημένη διατροφή. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι όλα τα προϊόντα με στέβια είναι αυτόματα υγιεινά. Πολλά τρόφιμα «χωρίς ζάχαρη» παραμένουν ιδιαίτερα επεξεργασμένα και μπορεί να περιέχουν κορεσμένα λιπαρά, πρόσθετα ή υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι.
Η καλύτερη προσέγγιση φαίνεται να είναι η ισορροπία. Η στέβια μπορεί να ενταχθεί με ασφάλεια σε μια σωστή διατροφή, αρκεί να μην αντιμετωπίζεται ως «μαγική λύση», αλλά ως ένα ακόμη εργαλείο για πιο συνειδητές διατροφικές επιλογές.
