Υπάρχουν φάρμακα που έγιναν τόσο συνηθισμένα, ώστε δύσκολα σκεφτόμαστε την ιστορία που κρύβεται πίσω τους. Η ασπιρίνη είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα. Η δραστική της ουσία, το ακετυλοσαλικυλικό οξύ, χρησιμοποιείται εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα, όμως η ιστορία της ξεκινά πολύ νωρίτερα – από τον φλοιό ενός δέντρου που οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν για την ανακούφιση του πόνου ήδη από την αρχαιότητα.
Η ιστορία της ξεκινά από την ιτιά
Πολύ πριν δημιουργηθεί η ασπιρίνη στο εργαστήριο, διάφοροι πολιτισμοί χρησιμοποιούσαν φυτά πλούσια σε ουσίες συγγενικές με τα σημερινά σαλικυλικά. Ιδιαίτερα γνωστή είναι η ιτιά. Ο Ιπποκράτης συνδέεται σε αρχαίες πηγές με τη χρήση παρασκευασμάτων ιτιάς για την αντιμετώπιση του πόνου και του πυρετού. Εκείνη την εποχή, φυσικά, κανείς δεν γνώριζε ποια χημική ουσία βρισκόταν πίσω από τη δράση του φυτού. Χρειάστηκαν πολλοί αιώνες μέχρι η παραδοσιακή αυτή γνώση να αρχίσει να εξηγείται από τη χημεία.
Από τον φλοιό στο εργαστήριο
Κατά τον 19ο αιώνα, οι επιστήμονες κατάφεραν να απομονώσουν και να μελετήσουν ενώσεις που σχετίζονταν με τη σαλικίνη, η οποία υπάρχει στον φλοιό της ιτιάς. Το σαλικυλικό οξύ μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την αντιμετώπιση του πόνου και του πυρετού, αλλά προκαλούσε σημαντικό ερεθισμό στο πεπτικό σύστημα. Έτσι ξεκίνησε η προσπάθεια δημιουργίας μιας μορφής που θα ήταν πιο κατάλληλη για φαρμακευτική χρήση.
Πώς γεννήθηκε η σύγχρονη ασπιρίνη;
Το 1897, ο χημικός Felix Hoffmann, εργαζόμενος στην Bayer, παρασκεύασε ακετυλοσαλικυλικό οξύ σε μορφή που μπορούσε να αξιοποιηθεί φαρμακευτικά. Η Bayer άρχισε λίγο αργότερα να διαθέτει το νέο προϊόν με την ονομασία Aspirin. Η ιστορία της ανακάλυψης, πάντως, είναι πιο σύνθετη από την απλή αφήγηση ενός μοναδικού εφευρέτη. Το ακετυλοσαλικυλικό οξύ είχε συντεθεί ήδη από τον 19ο αιώνα, ενώ έχει υπάρξει ιστορική συζήτηση και για τον ρόλο άλλων επιστημόνων της Bayer, ιδιαίτερα του Arthur Eichengrün, στην ανάπτυξή του.
Από πού προέρχεται το όνομα «Aspirin»;
Ακόμη και η ονομασία έχει ενδιαφέρουσα ιστορία. Το «A» συνδέεται με την ακετυλοποίηση, ενώ το «spir» προέρχεται από το Spiraea, ένα γένος φυτών που σχετίζεται με φυσικές πηγές σαλικυλικών ενώσεων. Η κατάληξη «-in» χρησιμοποιούνταν συχνά στις ονομασίες φαρμακευτικών ουσιών της εποχής. Έτσι προέκυψε ένα όνομα που τελικά έγινε γνωστό σχεδόν σε ολόκληρο τον κόσμο.
Πώς δρα η ασπιρίνη;
Η ασπιρίνη ανήκει στα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα (ΜΣΑΦ). Μειώνει την παραγωγή προσταγλανδινών, ουσιών που συμμετέχουν μεταξύ άλλων στον πόνο, τη φλεγμονή και τον πυρετό. Παράλληλα, επηρεάζει τη λειτουργία των αιμοπεταλίων. Σε χαμηλές δόσεις μπορεί, όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη, να χρησιμοποιείται για τη μείωση του σχηματισμού θρόμβων και την πρόληψη ορισμένων καρδιαγγειακών επεισοδίων.
Η ανακάλυψη που χάρισε Νόμπελ
Για δεκαετίες η ασπιρίνη χρησιμοποιούνταν ευρέως χωρίς να είναι πλήρως κατανοητός ο μηχανισμός δράσης της. Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ο Βρετανός φαρμακολόγος John Vane έδειξε ότι η ασπιρίνη αναστέλλει την παραγωγή προσταγλανδινών. Η έρευνα αυτή συνέβαλε καθοριστικά στην κατανόηση του τρόπου λειτουργίας της και ο Vane μοιράστηκε το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής το 1982 για σχετικές ανακαλύψεις.
Ένα κοινό φάρμακο που δεν είναι κατάλληλο για όλους
Η μακρά ιστορία και η ευρεία χρήση της ασπιρίνης δεν σημαίνουν ότι είναι ακίνδυνη. Μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αιμορραγίας και να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, ιδιαίτερα σε ορισμένες ομάδες ανθρώπων ή σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα. Επίσης, η χορήγησή της σε παιδιά και εφήβους με ορισμένες ιογενείς λοιμώξεις αποφεύγεται λόγω της σύνδεσής της με το σπάνιο αλλά σοβαρό σύνδρομο Reye. Αντίστοιχα, η καθημερινή λήψη χαμηλής δόσης για καρδιαγγειακή πρόληψη δεν πρέπει να ξεκινά χωρίς ιατρική σύσταση.
Από ένα δέντρο σε ένα από τα διασημότερα φάρμακα
Η ιστορία της ασπιρίνης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μια παρατήρηση της παραδοσιακής ιατρικής μπορεί, μέσα από αιώνες έρευνας, να οδηγήσει σε ένα σύγχρονο φάρμακο. Από τον φλοιό της ιτιάς και τα πρώτα σαλικυλικά μέχρι τα εργαστήρια του 19ου αιώνα και την ανακάλυψη του μηχανισμού δράσης της τον 20ό, η ασπιρίνη έχει διανύσει μια εντυπωσιακή διαδρομή – και παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα φάρμακα στον κόσμο.
Πηγή: Wikipedia
