Οι ταινίες της Disney έχουν συνδεθεί με μερικά από τα πιο γνωστά παραμύθια όλων των εποχών. Η Σταχτοπούτα, η Χιονάτη, η Μικρή Γοργόνα και η Ωραία Κοιμωμένη θεωρούνται σήμερα σχεδόν αναπόσπαστο κομμάτι της παιδικής κουλτούρας. Ωστόσο, οι ιστορίες που έγιναν διάσημες μέσα από τον κινηματογράφο δεν δημιουργήθηκαν αρχικά από τη Disney.
Οι περισσότερες βασίζονται σε πολύ παλαιότερα παραμύθια, λαϊκές αφηγήσεις και λογοτεχνικά έργα που κυκλοφορούσαν στην Ευρώπη για αιώνες. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, οι αρχικές εκδοχές ήταν αρκετά πιο σκοτεινές, βίαιες ή μελαγχολικές από τις κινηματογραφικές διασκευές που έγιναν γνωστές στο ευρύ κοινό.
Από τους αδελφούς Γκριμ και τον Άντερσεν στη μεγάλη οθόνη
Ένα μεγάλο μέρος των γνωστών ιστοριών της Disney έχει τις ρίζες του σε συλλογές παραμυθιών του 18ου και του 19ου αιώνα. Οι αδελφοί Γκριμ, για παράδειγμα, κατέγραψαν και δημοσίευσαν γερμανικές λαϊκές ιστορίες που είχαν μεταδοθεί προφορικά από γενιά σε γενιά.
Η «Χιονάτη» αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα παραδείγματα. Η εκδοχή των αδελφών Γκριμ περιλαμβάνει αρκετά πιο σκοτεινά στοιχεία από την ταινία της Disney του 1937. Η κακιά βασίλισσα επιχειρεί επανειλημμένα να σκοτώσει τη Χιονάτη και, στο τέλος της ιστορίας, η τιμωρία της είναι ιδιαίτερα σκληρή.
Αντίστοιχα, η «Σταχτοπούτα» υπήρχε σε πολλές διαφορετικές μορφές πολύ πριν από την κινηματογραφική της διασκευή. Μία από τις γνωστότερες λογοτεχνικές εκδοχές γράφτηκε από τον Σαρλ Περό στα τέλη του 17ου αιώνα, ενώ οι αδελφοί Γκριμ κατέγραψαν αργότερα μια διαφορετική και πιο βίαιη εκδοχή της ιστορίας.
Η «Μικρή Γοργόνα» προέρχεται από το παραμύθι του Δανού συγγραφέα Χανς Κρίστιαν Άντερσεν, που δημοσιεύτηκε το 1837. Η αρχική ιστορία απέχει σημαντικά από την κινηματογραφική εκδοχή της Disney. Δεν επικεντρώνεται μόνο στον έρωτα, αλλά και στην επιθυμία της γοργόνας να αποκτήσει αθάνατη ψυχή. Το τέλος της είναι επίσης πολύ πιο μελαγχολικό.
Ανάλογες αλλαγές έγιναν και σε άλλες ιστορίες, καθώς τα παραδοσιακά παραμύθια συχνά περιείχαν σκληρές τιμωρίες, θάνατο, εγκατάλειψη και έντονα ηθικά διδάγματα.
Γιατί η Disney άλλαξε τόσο πολύ τις αρχικές ιστορίες
Η Disney δεν μετέφερε απλώς τα παλιά παραμύθια στην οθόνη. Τα επανασχεδίασε ώστε να λειτουργούν ως κινηματογραφικές ιστορίες για ένα ευρύτερο οικογενειακό κοινό.
Η «Χιονάτη και οι επτά νάνοι», που κυκλοφόρησε το 1937, αποτέλεσε την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία κινουμένων σχεδίων της εταιρείας και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο θα γίνονταν οι επόμενες διασκευές. Η ιστορία διατήρησε τη βασική σύγκρουση ανάμεσα στη Χιονάτη και τη βασίλισσα, αλλά πρόσθεσε περισσότερο χιούμορ, μουσική και πιο έντονα χαρακτηριστικά στους επτά νάνους.
Οι αλλαγές αυτές εξυπηρετούσαν διαφορετικές ανάγκες. Οι κινηματογραφικές ταινίες έπρεπε να έχουν συγκεκριμένη διάρκεια, σαφή πρωταγωνιστή και συναισθηματικά ευχάριστο τέλος. Παράλληλα, η μουσική απέκτησε καθοριστικό ρόλο και πολλά στοιχεία των ιστοριών απλοποιήθηκαν ώστε να γίνουν πιο εύκολα κατανοητά από παιδιά.
Η ίδια προσέγγιση συνεχίστηκε και τις επόμενες δεκαετίες. Στη «Σταχτοπούτα», την «Ωραία Κοιμωμένη» και αργότερα στη «Μικρή Γοργόνα» και την «Πεντάμορφη και το Τέρας», οι παλιές αφηγήσεις προσαρμόστηκαν σε ένα πιο ρομαντικό και αισιόδοξο μοντέλο.
Οι ήρωες απέκτησαν συχνά πιο ξεκάθαρα κίνητρα, οι κακοί έγιναν πιο αναγνωρίσιμοι και τα τέλη άλλαξαν ώστε να προσφέρουν μεγαλύτερη συναισθηματική ικανοποίηση. Έτσι διαμορφώθηκε σταδιακά αυτό που σήμερα αναγνωρίζεται ως το κλασικό ύφος των παραμυθιών της Disney.
Πόσο κοντά βρίσκονται οι ταινίες στις αυθεντικές εκδοχές;
Η απάντηση διαφέρει σημαντικά από ταινία σε ταινία. Ορισμένες κρατούν μόνο τον βασικό πυρήνα της αρχικής ιστορίας, ενώ άλλες ακολουθούν περισσότερο τη δομή του πρωτότυπου παραμυθιού.
Η «Πεντάμορφη και το Τέρας», για παράδειγμα, βασίζεται σε γαλλικό παραμύθι του 18ου αιώνα, αλλά η Disney πρόσθεσε πολλούς νέους χαρακτήρες και άλλαξε σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσεται η σχέση ανάμεσα στους δύο πρωταγωνιστές.
Η «Ωραία Κοιμωμένη» έχει επίσης πολλές διαφορετικές προγενέστερες εκδοχές, κάποιες από τις οποίες είναι πολύ πιο σκοτεινές από την ταινία του 1959. Η Disney επέλεξε στοιχεία που μπορούσαν να λειτουργήσουν σε ένα παραμύθι για οικογενειακό κοινό και δημιούργησε μια πιο καθαρή σύγκρουση ανάμεσα στο καλό και το κακό.
Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές κινηματογραφικές εκδοχές έχουν καταλήξει να είναι πιο γνωστές από τα ίδια τα πρωτότυπα. Για πολλές γενιές θεατών, η εικόνα της Σταχτοπούτας με το γυάλινο γοβάκι ή της Μικρής Γοργόνας που αποκτά ανθρώπινη μορφή είναι πλέον ταυτισμένη περισσότερο με τη Disney παρά με τις αρχικές λογοτεχνικές πηγές.
Ωστόσο, τα παλιά παραμύθια παραμένουν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα ακριβώς επειδή αποκαλύπτουν πώς αλλάζουν οι ιστορίες μέσα στον χρόνο. Οι αρχικές εκδοχές αντανακλούσαν τις αξίες, τους φόβους και τις κοινωνικές συνθήκες διαφορετικών εποχών, ενώ οι κινηματογραφικές διασκευές προσαρμόστηκαν στις ανάγκες και τις προσδοκίες ενός σύγχρονου κοινού.
Η ιστορία πίσω από τα παραμύθια της Disney δείχνει επομένως ότι οι γνωστές αυτές αφηγήσεις δεν είναι στατικές. Έχουν αλλάξει πολλές φορές μέσα στους αιώνες και πιθανότατα θα συνεχίσουν να αλλάζουν. Η Disney δεν δημιούργησε τα περισσότερα από αυτά τα παραμύθια, αλλά συνέβαλε καθοριστικά στο να αποκτήσουν τη μορφή με την οποία τα γνωρίζει σήμερα ολόκληρος ο κόσμος.
Πηγή: BBC Bitesize
