Πολύ πριν από τα τηλέφωνα, το διαδίκτυο και ακόμη και τα σύγχρονα οργανωμένα ταχυδρομεία, ένα μικρό πουλί μπορούσε να μεταφέρει σημαντικές πληροφορίες σε μεγάλες αποστάσεις. Τα ταχυδρομικά περιστέρια χρησιμοποιήθηκαν για αιώνες από στρατούς, κυβερνήσεις, εμπόρους και δημοσιογράφους, μεταφέροντας από προσωπικά μηνύματα μέχρι στρατιωτικές πληροφορίες. Πώς όμως γνώριζαν πού έπρεπε να πάνε και γιατί τα περιστέρια αποδείχθηκαν τόσο αποτελεσματικοί «ταχυδρόμοι»;
Γιατί χρησιμοποιήθηκαν τα περιστέρια;
Η χρήση τους βασίστηκε σε μια εκπληκτική φυσική ικανότητα: τα ταχυδρομικά περιστέρια μπορούν να επιστρέφουν στον περιστερώνα τους ακόμη και όταν απελευθερωθούν σε μεγάλη απόσταση. Αυτό σημαίνει ότι το περιστέρι δεν εκπαιδευόταν για να μεταφέρει ένα μήνυμα σε οποιαδήποτε διεύθυνση. Είχε ουσιαστικά έναν συγκεκριμένο προορισμό: το σπίτι του. Για να σταλεί, λοιπόν, ένα μήνυμα από το σημείο Α στο σημείο Β, έπρεπε στο Α να υπάρχει ένα περιστέρι που είχε ως «σπίτι» του το Β. Το μήνυμα τοποθετούνταν συνήθως σε έναν μικρό σωλήνα στερεωμένο στο πόδι του και το πουλί απελευθερωνόταν.
Μια πρακτική με ιστορία χιλιάδων ετών
Η σχέση των ανθρώπων με τα περιστέρια είναι πανάρχαια. Υπάρχουν ιστορικές αναφορές στη χρήση τους για τη μεταφορά πληροφοριών ήδη από την αρχαιότητα σε διαφορετικούς πολιτισμούς. Στον ελληνικό κόσμο, έχει συχνά αναφερθεί η χρήση περιστεριών για τη μετάδοση ειδήσεων σχετικά με αθλητικές διοργανώσεις, αν και αρκετές από τις λεπτομέρειες που επαναλαμβάνονται σήμερα δεν τεκμηριώνονται με την ίδια βεβαιότητα. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι με την πάροδο των αιώνων η ικανότητα επιστροφής των περιστεριών αξιοποιήθηκε όλο και πιο συστηματικά.
Το οργανωμένο «ταχυδρομείο» με περιστέρια
Κατά τον Μεσαίωνα και τους επόμενους αιώνες, περιστέρια χρησιμοποιήθηκαν για την επικοινωνία σε περιοχές της Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Ασίας. Ένα ιδιαίτερα οργανωμένο σύστημα δημιουργήθηκε τον 12ο και 13ο αιώνα στην περιοχή της Αιγύπτου και της ευρύτερης Μέσης Ανατολής, όπου δίκτυα περιστερώνων επέτρεπαν την ταχεία μεταφορά κρατικών και στρατιωτικών πληροφοριών. Σε μια εποχή κατά την οποία ένα μήνυμα έπρεπε διαφορετικά να ταξιδέψει με άνθρωπο και άλογο, ένα περιστέρι μπορούσε να αποτελέσει εντυπωσιακά γρήγορη εναλλακτική.
Από το χρηματιστήριο στις ειδήσεις
Τα περιστέρια δεν χρησιμοποιήθηκαν μόνο από στρατούς. Τον 19ο αιώνα απέκτησαν σημαντικό ρόλο και στον κόσμο των επιχειρήσεων και της ενημέρωσης. Ένα διάσημο παράδειγμα είναι ο Paul Julius Reuter, ο ιδρυτής του πρακτορείου που εξελίχθηκε στο σημερινό Reuters. Το 1850 χρησιμοποίησε ταχυδρομικά περιστέρια για να μεταφέρει οικονομικές πληροφορίες μεταξύ Βρυξελλών και Άαχεν, καλύπτοντας ένα κενό στο τότε τηλεγραφικό δίκτυο. Τα περιστέρια μπορούσαν να μεταφέρουν τις πληροφορίες ταχύτερα από τις διαθέσιμες επίγειες μεταφορές. Όταν το τηλεγραφικό δίκτυο επεκτάθηκε, η συγκεκριμένη χρήση τους δεν ήταν πλέον απαραίτητη.
Οι μικροί αγγελιοφόροι του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Η πιο εντυπωσιακή περίοδος στην ιστορία των ταχυδρομικών περιστεριών ήρθε ίσως κατά τη διάρκεια των δύο Παγκοσμίων Πολέμων. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιήθηκαν εκτεταμένα για τη μεταφορά μηνυμάτων από το μέτωπο, ιδιαίτερα όταν οι τηλεφωνικές και τηλεγραφικές γραμμές είχαν καταστραφεί ή όταν άλλες μορφές επικοινωνίας ήταν αδύνατες. Τα μηνύματα μπορούσαν να περιλαμβάνουν πληροφορίες για τις θέσεις στρατιωτικών μονάδων, αιτήματα για ενισχύσεις ή προειδοποιήσεις για κινδύνους.
Το περιστέρι που βοήθησε να σωθούν στρατιώτες
Ένα από τα διασημότερα ταχυδρομικά περιστέρια της ιστορίας ήταν το Cher Ami, το οποίο χρησιμοποιήθηκε από τον αμερικανικό στρατό στη Γαλλία κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τον Οκτώβριο του 1918, μια αποκομμένη αμερικανική δύναμη, γνωστή ως «Lost Battalion», βρισκόταν σε εξαιρετικά δύσκολη θέση και δεχόταν ακόμη και φίλια πυρά. Ένα μήνυμα που μεταφέρθηκε με το Cher Ami συνέβαλε στο να γνωστοποιηθεί η θέση των στρατιωτών και να σταματήσει ο βομβαρδισμός. Το περιστέρι τραυματίστηκε σοβαρά κατά την πτήση του, αλλά κατάφερε να φτάσει στον προορισμό του. Η ιστορία του το μετέτρεψε σε ένα από τα πιο γνωστά ζώα του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Και στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Παρά την εξέλιξη του ασυρμάτου, τα περιστέρια χρησιμοποιήθηκαν ξανά μαζικά στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ένας από τους λόγους ήταν ότι δεν χρειάζονταν ηλεκτρικό ρεύμα, δεν εξέπεμπαν ραδιοσήματα που μπορούσε να εντοπίσει ο εχθρός και μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν όταν άλλες επικοινωνίες είχαν αποτύχει. Η Βρετανία, για παράδειγμα, διέθετε οργανωμένη στρατιωτική υπηρεσία περιστεριών. Ορισμένα από αυτά τιμήθηκαν με το Dickin Medal, ένα βρετανικό παράσημο για ζώα που επέδειξαν εξαιρετική γενναιότητα κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεων.
Πώς βρίσκουν τον δρόμο τους;
Ακόμη και σήμερα, ο τρόπος με τον οποίο τα περιστέρια προσανατολίζονται αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Τα στοιχεία δείχνουν ότι δεν βασίζονται σε έναν μόνο μηχανισμό. Μπορούν να χρησιμοποιούν τη θέση του Ήλιου, οπτικά σημεία του τοπίου και οσφρητικές πληροφορίες, ενώ έχει διερευνηθεί επίσης ο πιθανός ρόλος του γήινου μαγνητικού πεδίου. Ουσιαστικά, φαίνεται ότι συνδυάζουν διαφορετικά συστήματα προσανατολισμού ανάλογα με τις συνθήκες και το σημείο στο οποίο βρίσκονται.
Γιατί σταμάτησαν να χρησιμοποιούνται;
Ο τηλέγραφος, το τηλέφωνο, ο ασύρματος και τελικά οι ψηφιακές επικοινωνίες έκαναν τα περιστέρια περιττά ως καθημερινό μέσο μεταφοράς πληροφοριών. Η χρήση τους, όμως, επιβίωσε για αρκετό διάστημα σε στρατιωτικά συστήματα ως εφεδρικός τρόπος επικοινωνίας. Σήμερα τα περιστέρια εκτρέφονται κυρίως για αγώνες και ως χόμπι και όχι για την αποστολή πραγματικής αλληλογραφίας. Η ιστορία τους παραμένει, ωστόσο, ένα εντυπωσιακό κεφάλαιο στην εξέλιξη των επικοινωνιών. Για χιλιάδες χρόνια, σε μια εποχή χωρίς δορυφόρους και κινητά τηλέφωνα, ένα μικρό κομμάτι χαρτί δεμένο στο πόδι ενός περιστεριού μπορούσε να μεταφέρει πληροφορίες που σε ορισμένες περιπτώσεις έκριναν ακόμη και ανθρώπινες ζωές.
Πηγή: ooma.com
