Η Σελήνη βρίσκεται περίπου 384.000 χιλιόμετρα μακριά από τη Γη και όμως καταφέρνει καθημερινά να μετακινεί τεράστιες ποσότητες νερού στους ωκεανούς. Η άνοδος και η πτώση της στάθμης της θάλασσας, το φαινόμενο που γνωρίζουμε ως παλίρροια, συνδέεται άμεσα με τη βαρυτική έλξη της Σελήνης. Πώς μπορεί όμως ένα ουράνιο σώμα τόσο μακριά μας να επηρεάζει τη θάλασσα;
Η απάντηση βρίσκεται στη βαρύτητα
Όπως η Γη ασκεί βαρυτική έλξη στη Σελήνη, έτσι και η Σελήνη ασκεί έλξη στη Γη. Η δύναμη αυτή επηρεάζει ολόκληρο τον πλανήτη, αλλά γίνεται ιδιαίτερα εμφανής στους ωκεανούς, επειδή το νερό μπορεί να μετακινείται. Στην πλευρά της Γης που βρίσκεται πιο κοντά στη Σελήνη, η βαρυτική έλξη συμβάλλει στη δημιουργία μιας διόγκωσης των υδάτων. Έτσι δημιουργείται η πλημμυρίδα, δηλαδή η άνοδος της στάθμης της θάλασσας.
Γιατί υπάρχει πλημμυρίδα και στην απέναντι πλευρά της Γης;
Εδώ τα πράγματα γίνονται πιο ενδιαφέροντα. Δεν δημιουργείται μόνο μία διόγκωση των ωκεανών προς τη Σελήνη, αλλά και μία στην αντίθετη πλευρά της Γης. Αυτό συμβαίνει λόγω της διαφοράς της βαρυτικής έλξης της Σελήνης στα διαφορετικά σημεία του συστήματος Γης–Σελήνης, σε συνδυασμό με την κοινή περιστροφή τους γύρω από το κέντρο μάζας τους.
Γι’ αυτό, στα περισσότερα παράκτια σημεία παρατηρούνται περίπου δύο πλημμυρίδες και δύο άμπωτες μέσα σε ένα σεληνιακό 24ωρο και 50 λεπτά, αν και η μορφολογία των ακτών και του βυθού μπορεί να αλλάξει σημαντικά αυτό το μοτίβο.
Και ο Ήλιος επηρεάζει τις παλίρροιες
Η Σελήνη δεν είναι η μοναδική υπεύθυνη. Και η βαρύτητα του Ήλιου επηρεάζει τους ωκεανούς. Όταν Ήλιος, Γη και Σελήνη ευθυγραμμίζονται, κατά τη νέα Σελήνη και την πανσέληνο, οι βαρυτικές επιδράσεις τους συνδυάζονται και προκαλούν μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ πλημμυρίδας και άμπωτης. Πρόκειται για τις λεγόμενες παλίρροιες συζυγιών. Αντίθετα, στο πρώτο και το τελευταίο τέταρτο της Σελήνης, οι επιδράσεις Ήλιου και Σελήνης αντισταθμίζονται εν μέρει και οι παλίρροιες είναι πιο ήπιες.
Γιατί δεν βλέπουμε παντού την ίδια παλίρροια;
Η επίδραση της Σελήνης είναι παγκόσμια, αλλά το αποτέλεσμα δεν είναι ίδιο σε κάθε θάλασσα. Το σχήμα των ακτών, το βάθος του νερού, η μορφολογία του βυθού και η γεωγραφική θέση επηρεάζουν σημαντικά το ύψος της παλίρροιας. Σε ορισμένες περιοχές η διαφορά της στάθμης είναι μικρή, ενώ σε άλλες μπορεί να φτάσει πολλά μέτρα. Γι’ αυτό και στη Μεσόγειο οι παλίρροιες είναι γενικά λιγότερο εντυπωσιακές από εκείνες που παρατηρούνται σε ορισμένες ακτές του Ατλαντικού.
Μπορεί η πανσέληνος να δημιουργήσει τεράστια κύματα;
Όχι με τον τρόπο που συχνά παρουσιάζεται. Η Σελήνη επηρεάζει κυρίως τη στάθμη των ωκεανών μέσω των παλιρροιών. Τα κύματα που βλέπουμε στην παραλία δημιουργούνται κυρίως από τον άνεμο, ενώ τα τσουνάμι προκαλούνται συνήθως από υποθαλάσσιους σεισμούς, κατολισθήσεις ή ηφαιστειακή δραστηριότητα.
Ένας αόρατος δεσμός Γης και Σελήνης
Κάθε άμπωτη και πλημμυρίδα αποτελεί μια καθημερινή υπενθύμιση ότι η Γη δεν λειτουργεί απομονωμένη στο Διάστημα. Η βαρυτική σχέση της με τη Σελήνη μετακινεί αδιάκοπα τους ωκεανούς εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια. Έτσι, το φεγγάρι που βλέπουμε στον νυχτερινό ουρανό δεν φωτίζει απλώς τις θάλασσες – συμμετέχει και στον αέναο ρυθμό τους.
Πηγή: oceanconservancy.org
