Η μοναξιά συνήθως αντιμετωπίζεται ως ένα δυσάρεστο συναίσθημα που αφορά κυρίως την ψυχική μας κατάσταση. Τα τελευταία χρόνια, όμως, όλο και περισσότερες έρευνες εξετάζουν τη σχέση της με τη σωματική υγεία, από τον ύπνο και το ανοσοποιητικό σύστημα μέχρι την καρδιαγγειακή υγεία. Αυτό δεν σημαίνει ότι όποιος αισθάνεται μόνος θα αρρωστήσει. Η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη. Ωστόσο, η παρατεταμένη μοναξιά και η κοινωνική απομόνωση έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο για αρκετά προβλήματα υγείας.
Μοναξιά και κοινωνική απομόνωση δεν είναι το ίδιο
Παρότι οι δύο έννοιες συχνά χρησιμοποιούνται σαν να είναι ταυτόσημες, υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Η κοινωνική απομόνωση αφορά περισσότερο την αντικειμενική έλλειψη κοινωνικών επαφών. Η μοναξιά, αντίθετα, είναι υποκειμενική: εμφανίζεται όταν υπάρχει απόσταση ανάμεσα στις κοινωνικές σχέσεις που έχουμε και σε εκείνες που θα θέλαμε να έχουμε. Έτσι, κάποιος μπορεί να περνά πολύ χρόνο μόνος χωρίς να αισθάνεται μοναξιά, ενώ ένας άλλος άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται καθημερινά ανάμεσα σε πολλούς ανθρώπους και παρ’ όλα αυτά να νιώθει έντονα μόνος.
Τι σχέση έχει η μοναξιά με την καρδιά;
Μεγάλες μελέτες έχουν συνδέσει την κοινωνική απομόνωση και τη μοναξιά με υψηλότερο κίνδυνο καρδιαγγειακών προβλημάτων, όπως η στεφανιαία νόσος και το εγκεφαλικό επεισόδιο. Δεν μπορούμε, βέβαια, να συμπεράνουμε ότι η μοναξιά από μόνη της προκαλεί άμεσα αυτές τις παθήσεις. Η σχέση επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες, όπως η ηλικία, η φυσική δραστηριότητα, το κάπνισμα, η διατροφή, η οικονομική κατάσταση και η πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη. Παρόλα αυτά, οι κοινωνικές σχέσεις θεωρούνται πλέον ένας παράγοντας που αξίζει να λαμβάνεται υπόψη όταν εξετάζεται συνολικά η υγεία ενός ανθρώπου.
Μπορεί να επηρεάσει το στρες στον οργανισμό;
Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό είδος και ο εγκέφαλός μας αντιμετωπίζει την κοινωνική σύνδεση ως σημαντικό μέρος της ασφάλειάς μας. Η χρόνια αίσθηση κοινωνικής αποσύνδεσης έχει συσχετιστεί με μεταβολές σε συστήματα που σχετίζονται με το στρες και τη φλεγμονή. Οι επιστήμονες εξετάζουν, μεταξύ άλλων, τον τρόπο με τον οποίο η παρατεταμένη μοναξιά μπορεί να επηρεάζει ορμόνες του στρες και ορισμένους δείκτες της ανοσολογικής λειτουργίας. Πρόκειται όμως για πολύπλοκους βιολογικούς μηχανισμούς και όχι για μια απλή εξίσωση του τύπου «μοναξιά ίσον φλεγμονή».
Η σύνδεση με τον ύπνο
Ένα ακόμη ενδιαφέρον εύρημα αφορά τον ύπνο. Η μοναξιά έχει συσχετιστεί σε μελέτες με χειρότερη ποιότητα ύπνου, περισσότερες διακοπές κατά τη διάρκεια της νύχτας και μεγαλύτερη κόπωση την επόμενη ημέρα. Και εδώ μπορεί να δημιουργηθεί ένας φαύλος κύκλος. Ο ανεπαρκής ύπνος επηρεάζει τη διάθεση, την ενέργεια και την επιθυμία μας για κοινωνική επαφή, ενώ η κοινωνική απομόνωση μπορεί με τη σειρά της να δυσκολεύει την καθημερινότητα και τις υγιεινές συνήθειες.
Επηρεάζει ακόμη και τον εγκέφαλο;
Η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά έχουν επίσης συσχετιστεί με γνωστική έκπτωση και αυξημένο κίνδυνο άνοιας σε μεγαλύτερες ηλικίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι η μοναξιά προκαλεί αναπόφευκτα άνοια. Η σχέση μπορεί να λειτουργεί προς περισσότερες από μία κατευθύνσεις. Για παράδειγμα, πρώιμες γνωστικές αλλαγές μπορεί να κάνουν δυσκολότερη την κοινωνική επαφή, ενώ παράλληλα η περιορισμένη κοινωνική και νοητική δραστηριότητα μπορεί να συνδέεται με άλλους παράγοντες κινδύνου. Γι’ αυτό οι ερευνητές συνεχίζουν να εξετάζουν ποιο μέρος αυτής της συσχέτισης είναι αιτιώδες και ποιο εξηγείται από άλλους παράγοντες.
Είναι πράγματι τόσο επικίνδυνη όσο το κάπνισμα;
Συχνά κυκλοφορεί ο ισχυρισμός ότι «η μοναξιά ισοδυναμεί με το κάπνισμα 15 τσιγάρων την ημέρα». Πρόκειται για έναν εντυπωσιακό αλλά υπεραπλουστευμένο τρόπο παρουσίασης της έρευνας. Η φράση βασίζεται σε συγκρίσεις στατιστικών κινδύνων από μεγάλες μελέτες και δεν σημαίνει ότι η μοναξιά προκαλεί στον οργανισμό ακριβώς τις ίδιες βλάβες με 15 τσιγάρα καθημερινά. Αυτό που μπορούμε να πούμε με μεγαλύτερη ασφάλεια είναι ότι η έλλειψη κοινωνικής σύνδεσης έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο πρόωρης θνησιμότητας και γι’ αυτό αντιμετωπίζεται πλέον ως σημαντικό ζήτημα δημόσιας υγείας.
Περισσότεροι άνθρωποι γύρω μας δεν σημαίνει απαραίτητα λιγότερη μοναξιά
Η λύση δεν είναι τόσο απλή όσο το να αποκτήσει κάποιος περισσότερες κοινωνικές επαφές. Η ποιότητα των σχέσεων έχει μεγάλη σημασία. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει εκατοντάδες επαφές στα social media ή να εργάζεται καθημερινά με δεκάδες συναδέλφους και παρ’ όλα αυτά να μην αισθάνεται ότι διαθέτει ουσιαστική υποστήριξη ή σύνδεση. Αντίστοιχα, ένας μικρός αριθμός σταθερών και ουσιαστικών σχέσεων μπορεί να είναι πολύ πιο σημαντικός από ένα μεγάλο κοινωνικό δίκτυο.
Η κοινωνική σύνδεση είναι και θέμα υγείας
Η μοναξιά δεν είναι ασθένεια και οι περιστασιακές περίοδοι κατά τις οποίες αισθανόμαστε μόνοι αποτελούν φυσιολογικό μέρος της ζωής. Όταν όμως γίνεται χρόνια και έντονη, δεν αφορά αποκλειστικά την ψυχολογία μας. Οι ενδείξεις που έχουμε σήμερα δείχνουν ότι οι κοινωνικές σχέσεις συνδέονται με πολλές πλευρές της σωματικής και ψυχικής ευεξίας. Ύπνος, κίνηση, διατροφή και προληπτικός έλεγχος παραμένουν σημαντικοί παράγοντες για την υγεία μας, αλλά δίπλα τους αξίζει να θυμόμαστε και κάτι πολύ πιο ανθρώπινο: την ανάγκη για ουσιαστική κοινωνική σύνδεση.
Πηγή: pmc.ncbi.nlm.nih.gov
