Η ψυχολογία μας μπορεί να επηρεάσει τα μαλλιά και σε ορισμένες περιπτώσεις να προκαλέσει αισθητή τριχόπτωση. Η σχέση αυτή δεν είναι απλώς εντύπωση. Υπάρχουν συγκεκριμένοι μηχανισμοί μέσω των οποίων ένα σωματικό ή ψυχολογικό στρεσογόνο γεγονός μπορεί να διαταράξει τον φυσιολογικό κύκλο ανάπτυξης της τρίχας.
Ο πιο συχνός τύπος τριχόπτωσης που συνδέεται με στρες ονομάζεται τελογενής τριχόπτωση ή telogen effluvium. Συνήθως είναι προσωρινή και μπορεί να εμφανιστεί αρκετές εβδομάδες ή ακόμη και μήνες μετά το γεγονός που την προκάλεσε. Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές φορές η σύνδεση με το στρες δεν γίνεται άμεσα αντιληπτή.
Πώς προκαλεί το στρες τριχόπτωση;
Οι τρίχες ακολουθούν έναν φυσιολογικό κύκλο με διαφορετικές φάσεις ανάπτυξης, μετάβασης και ανάπαυσης. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η πλειονότητα των τριχών βρίσκεται στη φάση ανάπτυξης, ενώ ένα μικρότερο ποσοστό βρίσκεται στη φάση κατά την οποία τελικά αποπίπτει.
Ένα έντονο στρεσογόνο γεγονός μπορεί να οδηγήσει περισσότερους θύλακες της τρίχας πρόωρα στη φάση ανάπαυσης. Μετά από ένα χρονικό διάστημα, οι τρίχες αυτές πέφτουν σχεδόν ταυτόχρονα, με αποτέλεσμα να παρατηρείται ξαφνικά πολύ μεγαλύτερη ποσότητα μαλλιών στη βούρτσα, στο μπάνιο ή στο μαξιλάρι.
Το χαρακτηριστικό είναι ότι η τριχόπτωση δεν εμφανίζεται απαραίτητα όταν το στρες βρίσκεται στο αποκορύφωμά του. Στην τελογενή τριχόπτωση, η αυξημένη απώλεια μαλλιών γίνεται συχνά εμφανής περίπου δύο έως τρεις μήνες μετά το στρεσογόνο γεγονός.
Το στρες μπορεί να είναι ψυχολογικό, όπως μια περίοδος πολύ έντονης εργασιακής πίεσης, ένα διαζύγιο ή η απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου. Μπορεί όμως να είναι και σωματικό. Υψηλός πυρετός, σοβαρή λοίμωξη, χειρουργική επέμβαση, τοκετός, απότομη απώλεια βάρους ή μια πολύ περιοριστική δίαιτα μπορούν επίσης να προκαλέσουν την ίδια αντίδραση.
Είναι πάντα προσωρινή η τριχόπτωση από στρες;
Στις περισσότερες περιπτώσεις οξείας τελογενούς τριχόπτωσης, ναι. Όταν ο οργανισμός επανέλθει και ο παράγοντας που προκάλεσε την αντίδραση υποχωρήσει, οι θύλακες μπορούν να επιστρέψουν στη φυσιολογική φάση ανάπτυξης.
Η American Academy of Dermatology αναφέρει ότι η αυξημένη αποβολή τριχών συχνά σταματά μόνη της και η φυσιολογική πυκνότητα μπορεί να επανέλθει μέσα σε περίπου έξι έως εννέα μήνες. Ωστόσο, αν η έντονη πίεση παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα, η αυξημένη τριχόπτωση μπορεί να συνεχιστεί περισσότερο.
Δεν προκαλεί όμως κάθε τριχόπτωση το στρες. Η ανδρογενετική αλωπεκία, για παράδειγμα, έχει κυρίως γενετικό και ορμονικό υπόβαθρο και συνήθως εμφανίζεται ως πιο αργή και σταδιακή αραίωση. Η τελογενής τριχόπτωση, αντίθετα, χαρακτηρίζεται συνήθως από πιο απότομη και διάχυτη απώλεια σε ολόκληρο το τριχωτό.
Το στρες μπορεί επίσης να σχετίζεται με άλλες μορφές απώλειας μαλλιών. Η γυροειδής αλωπεκία είναι αυτοάνοση πάθηση που προκαλεί συνήθως σαφώς οριοθετημένες περιοχές χωρίς τρίχες, ενώ σε ορισμένα άτομα το στρες μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας πυροδότησης μιας έξαρσης. Υπάρχει επίσης η τριχοτιλλομανία, κατά την οποία δημιουργείται επαναλαμβανόμενη παρόρμηση για τράβηγμα των μαλλιών και η οποία μπορεί να επιδεινώνεται σε περιόδους έντασης.
Τι μπορεί να βοηθήσει και πότε χρειάζεται έλεγχος;
Το πρώτο βήμα είναι να εντοπιστεί, όσο είναι δυνατόν, ο παράγοντας που προηγήθηκε της τριχόπτωσης. Αν υπήρξε σημαντική περίοδος στρες, νόσηση, χειρουργείο, απότομη δίαιτα ή άλλη μεγάλη αλλαγή δύο έως τρεις μήνες νωρίτερα, αυτό μπορεί να αποτελεί σημαντική ένδειξη.
Η καλή διατροφή έχει επίσης σημασία. Πολύ περιοριστικές δίαιτες, ταχεία απώλεια βάρους και ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης μπορούν από μόνες τους να προκαλέσουν τελογενή τριχόπτωση. Για αυτό έχει μεγαλύτερη αξία μια ισορροπημένη διατροφή από την αυθαίρετη λήψη πολλών συμπληρωμάτων.
Ο επαρκής ύπνος, η τακτική σωματική δραστηριότητα και πρακτικές διαχείρισης του στρες μπορούν επίσης να βοηθήσουν στη συνολική αποκατάσταση του οργανισμού. Δεν σταματούν άμεσα την τριχόπτωση, επειδή οι τρίχες που έχουν ήδη περάσει στη φάση αποβολής θα ολοκληρώσουν τον κύκλο τους, μπορούν όμως να περιορίσουν έναν συνεχιζόμενο στρεσογόνο παράγοντα.
Δερματολογική αξιολόγηση χρειάζεται όταν η τριχόπτωση είναι πολύ έντονη, διαρκεί περισσότερο από έξι μήνες, δημιουργεί σαφείς περιοχές χωρίς τρίχες ή συνοδεύεται από ερυθρότητα, πόνο, κνησμό ή απολέπιση στο τριχωτό. Έλεγχος μπορεί επίσης να χρειαστεί αν υπάρχουν συμπτώματα όπως έντονη κόπωση ή αλλαγές στο βάρος, καθώς προβλήματα του θυρεοειδούς, ανεπάρκεια σιδήρου και άλλες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν παρόμοια εικόνα.
Το στρες, επομένως, μπορεί να προκαλέσει πραγματική και αισθητή τριχόπτωση. Στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για προσωρινή διαταραχή του κύκλου της τρίχας και όχι για μόνιμη απώλεια των θυλάκων. Το σημαντικό είναι να μην αποδίδεται αυτόματα κάθε αραίωση στο άγχος, καθώς η σωστή διάγνωση είναι εκείνη που καθορίζει αν χρειάζεται απλώς χρόνος και αποκατάσταση ή κάποια πιο συγκεκριμένη αντιμετώπιση.
